Ontwerpen van een stille ruimte voor en met leerlingen met ASS

Onderwijsinstelling: VIVES Campus Tielt
Studierichting: Bachelor lager onderwijs
Promotor: Veerle Vandelacluze
Student: Emma Defoor

Wat is het eerste dat bij je opkomt als je het woord ‘duurzaamheid’ hoort? Bos, milieu, hernieuwbare energie, klimaatsverandering, …? Vaak wordt duurzaamheid met deze begrippen in verband gebracht. Duurzaamheid is echter veel meer dan dat… ‘duurzaamheid’ is een ruim begrip dat veel invullingen kent. Het kan kort worden samengevat in 3 P’s: people, planet en profit. We zien dus dat ‘natuur’ inderdaad een rol speelt. Maar ook ‘mensen’ en ‘winst’ horen bij de invulling van duurzaamheid. Duurzaamheid streeft naar een evenwicht tussen deze 3 P’s. Vandaag ligt het zwaartepunt bij ‘profit’ ligt. Dat heeft grote en negatieve gevolgen op de andere P’s, Planet en profit.

Door bovenstaande omschrijving is het nog steeds moeilijk om een zicht te krijgen op wat duurzaamheid inhoudt. Daarom stelde men volgende definitie op: “Een ontwikkeling die tegemoetkomt aan de noden van het heden zonder de behoeftevoorziening van de toekomstige generaties in het gedrang te brengen.”

Om een invulling te geven aan deze definitie werden de Sustainable Development Goals opgesteld. Deze SDG’s zijn de opvolgers van de millenniumdoelstellingen. Ze bestaan uit 17 doelstellingen die men tegen 2030 bereikt wil hebben.

Maar wat heeft duurzaamheid te maken met onze titel: het ontwerpen van een stille ruimte voor én met leerlingen met ASS? Het valt op dat de klemtoon gelegd wordt op het ontwerpen met de leerlingen. En net dat is het duurzame karakter van onze onderzoeksvraag. Duurzaamheid is meer dan enkel gebruik maken van duurzame materialen. Het focust ook op het proces dat gevolgd wordt.

De manier waarop de stille ruimte tot stand komt, verloopt op een duurzame manier. Het ontwerpen wordt gedragen door een grote groep leerlingen. Het zijn de leerlingen die gebruik zullen maken van de stille ruimte. Net daarom is het duurzaam om samen met hen aan de slag te gaan. We willen we streven naar een kwaliteitsvolle stille ruimte voor een lange termijn. Het project wordt gespreid over een langere termijn. Dat is op zich is ook duurzaam. Bovendien willen we dat de leerlingen volledig tot rust komen. Zodat het bezoek aan de stille ruimte duurzaam is voor hen.

De school, Zonneburcht in Waregem, is een school buitengewoon onderwijs voor leerlingen type basisaanbod en type 9 (leerlingen met ASS). Voor deze leerlingen zijn er op school stille ruimtes voorzien. Leerlingen met ASS hebben moeite om om te gaan met complexe gevoelens of een overvloed aan prikkels. De stille ruimtes zijn er, zodat deze leerlingen zich hier kunnen terugtrekken. Maar de begeleiders merken dat de stille ruimtes niet voldoende doelgericht zijn of dat de leerlingen er negatief tegenover staan. Op basis hiervan kwamen wij tot volgende onderzoeksvraag:

Hoe kunnen we vanuit de focus op duurzaam leven een stille ruimte ontwerpen voor én met leerlingen met ASS?

Naast het duurzame proces is er nog een link met duurzaamheid. Eerder werd gesproken over de SDG’s. Enkele hiervan spelen een belangrijke rol. We willen dat de leerlingen in de stille ruimte volledig en op een duurzame manier tot rust komen. Dit is belangrijk om zich later terug te concentreren. De stille ruimte past dus binnen ‘gezondheid en welzijn’ en ‘kwaliteitsvol onderwijs’. Doordat de leerlingen gebruik kunnen maken van de stille ruimte, wordt er aandacht gegeven aan hun welzijn op school. Een bezoek aan de stille ruimte beoogt een beter leerresultaat, hoger welbevinden, … Op dit niveau wordt er dus gewerkt aan kwaliteitsvol onderwijs. Dit alles brengt met zich mee dat de ‘kloof’ tussen leerlingen met ASS en andere leerlingen kleiner wordt. Er wordt gewerkt aan een verminderde ongelijkheid tussen de leerlingen. Dit is op zijn beurt een SDG.

Het ontwerpen van de stille ruimte is een duurzaam proces. Dat wil zeggen dat interactie met leerlingen centraal staat. Leerlingen met ASS hebben moeite om zich in te leven in situaties, dus is concrete communicatie noodzakelijk. Er werd zeer stapsgewijs te werk gegaan. We vertrekken hiervoor vanuit de bestaande stille ruimtes. Daaraan koppelen we een brainstorm die duidelijk maakt waarvan de leerlingen rustig worden. Vervolgens maken de leerlingen een eigen tekening van hun ideale stille ruimte. In groep werken de leerlingen aan een maquette waarbij ze elementen uit de brainstorm en hun tekening kunnen betrekken. Deze maquettes worden samengevoegd tot één ideale maquette. Die wordt op zijn beurt geëvalueerd door de leerlingen. Er worden nog enkele aanpassingen doorgevoerd. Vervolgens wordt samen met de leerlingen een maquette uit duurzaam materiaal gemaakt. Het volledige proces verliep zeer vlot, mits de nodige ondersteuning.

Het is de bedoeling dat de leerlingen de stille ruimte zelfstandig ‘doorlopen’. Ze staan stil bij hun eigen gedrag, wat de duurzaamheid versterkt. De definitieve stille ruimte bestaat uit twee delen. Een actief en een rustgevend deel. In het actieve deel kunnen de leerlingen hun woede kwijt op de trampoline of een boksbal. Vervolgens gaan ze reflecteren over hun gedrag. Wanneer ze vinden dat ze klaar zijn om rustig te worden, gaan ze naar het rustgevende deel. Hier worden verschillende activiteiten voorzien die de leerlingen voorbereiden om terug te keren naar de klas, speelplaats, … Er is de mogelijkheid om een brief te schrijven naar de leerkracht. Hierin vertelt de leerling waarom hij naar de stille ruimte kwam, … Ook hier reflecteren de leerlingen op hun gedrag. Er is een kussenhoek voorzien waarin de leerlingen zich letterlijk kunnen terugtrekken. Ze kunnen hier of in de hangmat een boek lezen. Alles wordt aangekleed in het thema ‘natuur’, omdat de leerlingen aangaven dat dit rustgevend werkt. Muurschilderingen, een aquarium, bloemen, … geven hier een invulling aan.

De concrete materialen voor de stille ruimte kunnen in kringloopwinkels, tweedehandssites, … gehaald worden. Dan wordt ook op deze manier gewerkt aan een duurzame stille ruimte.

Kortom… Wanneer je de leerlingen voldoende begeleidt en een concrete communicatie hanteert, is het mogelijk om in enkele stappen een stille ruimte voor en met hen te ontwerpen. Al zullen er duidelijke afspraken gemaakt moeten worden rond het gebruik ervan om misbruik te voorkomen.

Emma Defoor

Ontwerpen van een stille ruimte voor en met leerlingen met ASS.