Het romantische kunstenaarsbeeld vandaag

‘Myth and money’.  Een sociologische analyse.

Onderwijsinstelling: UGent
Studierichting: Musicologie
Promotor: Dr. Dirk Moelants
Student: Judith Van Eeckhout

Omschrijving

‘Myth and money’
Het romantische kunstenaarsbeeld en de muziekindustrie vandaag. Een sociologische analyse

Bill Flanagan:’Then what kind of artist are you?’
Bob Dylan:’I’m not sure, Byronesque maybe.’
(Bob Dylan in een interview met Bill Flanagan. The Huftington Post, 13 april 2009)

Bovenstaand citaat en het volgende handvol voorbeelden uit magazines, weekbladen en kranten kunnen voor een onschuldig muziekliefhebber onopvallend of zelfs vertrouwd klinken.Het is namelijk geenszins uitzonderlijk dat begrippen als genie, outsider en outcast, Weltschmerz en melancholie de artikels over pop- en rockmuzikanten kleuren. En dan hebben we het nog niet over zolderkamertje, manisch-depressief, ziel en gevoel, Einzelgänger, Krieg mit der Welt, Weltfremder Exzentriker en de verzameling authentiek, echt en oprecht.
Bij mij deden deze concepten, die ik uit Humo, Focus Knack, kranten, Metro enzovoort haalde, een belletje rinkelen. En wel het volgende.
Hoewel de 19e eeuw lichtjaren van ons verwijderd lijkt te zijn, valt het niet te ontkennen dat het hedendaagse discours omtrent rock- en popmuziek schatplichtig is aan een aantal concepten en visies uit die tijd. Sterker nog: men zou kunnen stellen dat de discussie omtrent en de realiteit van popmuziek (in de breedste betekenis van het woord) duidelijke parallellen vertoont met die van de negentiende eeuwse klassieke muziek.

In mijn masterproef beschreef ik, na een verklaring en afbakening van zowel de begrippen rock- en popmuziek als Romantiek, de ontwikkelingen in de romantische 19e eeuw. Waar komen deze visies, die nog steeds immens invloedrijk zijn, vandaan? Eerst wordt een algemeen maatschappelijk kader geschets, waarin de Industriële Revolutie, de politieke revoluties, de opkomst van de burgerij en de invloed van de Verlichting en het liberalisme werd besproken. Een duidelijke tendens richting het individualisme als voedingsbodem voor de Romantiek was hier namelijk al merkbaar. In het volgende deel komt de focus te liggen op de expressieve esthetica van de Preromantiek en Romantiek, die oorspronkelijk als een literaire beweging ontstond maar ook in de beeldende kunst en de muziek haar sporen naliet. Tot slot worden de veranderingen in de muziekwereld besproken; onder andere het geniebegrip, de autonome status van het muziekwerk en muziek als spiegel van de innerlijke ziel komen aan bod.

Net zoals in de begrippenverklaring van rock en pop naar voor komt in het inleidende hoofdstuk, is het bovendien opmerkelijk dat de ideologisch gefundeerde tweespalt tussen de romantische esthetica en idealen en de commerciële realiteit ook in de 19e eeuw al zeer sterk aanwezig was. Kritische auteurs zoals DeNora en Bloom hebben oog voor deze socio-economische situatie, waarbij duidelijk wordt dat de idealen weliswaar hoogtij vierden, maar de realiteit van de markt zeker in dezelfde mate aanwezig was ? ook in het geval van de meest getormenteerde of geromantiseerde geniale geesten. Het mocht dan misschien Schmerz veroorzaken, maar de Welt was een factor die niet uit te sluiten viel of gewoonweg niet uitgesloten werd.

Het interessantere deel was niet alleen deze theoretische parallel te traceren, maar evenzeer de huidige praktijken onder de loep te nemen door middel van interviews met Vlaamse rockmuzikanten. Hieruit bleek, in de woorden van Professor Dr. Maes, ‘dat ideologie niet naast de muziekmarkt opereert, maar haar integendeel gedeeltelijk mee stuurt. Het autonomie-denken van de romantische kunstopvatting blijkt wel degelijk een rol te spelen in de economische realiteit van het muzikale proces.’ Door gesprekken met onder andere Bent Van Looy, Jurgen De Blonde, Mirco Banovic, Wouter Vlaeminck en ander artistiek talent, werd het mogelijk een aantal denktendensen en praktijkgerichte strategieën te ontdekken die bovenstaande niet alleen voor een groot deel bevestigen of verklaren, maar vooral ook zouden kunnen leiden tot verdere uitdieping van de gevolgde denkpiste.

Judith Van Eeckhout

  ‘Myth and money’. Het romantische kunstenaarsbeeld vandaag. Een sociologische analyse.