Effectieve technieken voor angst- en stressmanagement bij studenten muziek

Onderwijsinstelling: Thomas More
Studierichting: Toegepaste psychologie
Promotor: Koen Korevaar
Student: Elin Vink

Omschrijving: 

Podiumangst is een veelvoorkomend probleem bij muzikanten dat allerlei lichamelijke, emotionele, cognitieve en gedragsmatige symptomen met zich meebrengt. Lichamelijke symptomen zijn bijvoorbeeld trillen, zweten, hartkloppingen en buikpijn. Emotionele symptomen zijn prikkelbaarheid en faalangst, cognitieve symptomen uiten zich vooral in negatieve gedachten, catastroferen en zelfkritiek. Gedragsmatig uit podiumangst zich meestal in overmatig repeteren, vermijdingsgedrag of zelfs het verlaten van het beroep. Mogelijke oorzaken zijn onder andere een aangeboren kwetsbaarheid voor angst, bijvoorbeeld muzikanten met persoonlijkheidskenmerken zoals neuroticisme of perfectionisme. Ook speelt opvoeding een grote rol. Als ouders bijvoorbeeld hoge eisen stellen aan hun kind en nooit voldoende ondersteuning bieden in het halen van die eisen wekt dit vaak angst en stress op bij het kind. Ook kan een angstige ouder of een belangrijke andere een voorbeeld zijn voor een kind dat daardoor zelf angst ontwikkelt. Ten slotte zijn traumatische ervaringen ook vaak een belangrijke oorzaak voor podiumangst. Dit is meestal in de vorm van een slechte ervaring gerelateerd aan optreden of muziek spelen. De angst kan ook in stand worden gehouden door negatieve denkpatronen, het afdwalen van de aandacht, vermijdingsgedrag en situationele factoren.

Dit literatuuronderzoek tracht een antwoord te geven op de onderzoeksvraag: “Welke technieken die studenten muziek zelf kunnen toepassen, zijn bewezen effectief in het verminderen van stress en angst in relatie met optreden?” Er werden weinig studies gevonden die zich specifiek op podiumangst richten. Zodoende werd zowel literatuur rond podiumangst als sociale angst, algemene angst en faalangst bij sporters gebruikt bij het beschrijven van effectieve interventies aangezien deze vormen van faalangst veel overeenkomsten vertonen met podiumangst. Naast een goede technische en emotionele voorbereiding bleken relaxatie, imaginatie, mentale repetitie en oefeningen gerelateerd aan aandacht en cognities werkzame technieken te zijn in het verminderen van stress en angst en het verhogen van de prestaties. Relaxatie helpt de muzikant in het verminderen van de algemene stress en ook de acute stress op het podium. Imaginatie en mentale repetitie hebben beide als doel om de prestatie te verbeteren, maar imaginatie richt zich voornamelijk op het emotionele aspect van optreden terwijl mentale repetitie zich richt op het technisch verbeteren van vaardigheden. De aandacht moet worden getraind zodat deze niet afdwaalt bij te veel stress. Cognities moeten veranderen door negatieve denkpatronen om te zetten in positieve gedachten, door middel van positieve zelfspraak en de gedachten-stop-methode. Er worden in dit onderzoek ook een aantal specifieke oefeningen beschreven die muzikanten kunnen helpen in het omgaan met stress en angst. Dit zou in de toekomst voor zowel relaxatie, imaginatie, mentale repetitie, aandacht en cognities nader onderzocht moeten worden.

Zowel experimentele onderzoeken als meta-analyses bewezen de effectiviteit van de interventies bij angstproblemen. Weliswaar werden er geen onderzoeken gevonden rond interventies zonder professionele begeleiding. Desondanks biedt deze studie inzicht in het fenomeen podiumangst en is het een hulpmiddel voor studenten muziek in het omgaan met hun stress en/of angst voor het spelen voor een publiek. Ook geeft het docenten een handvat om studenten te begeleiden in het omgaan met deze stress.

Elin Vink

Eerste hulp bij podiumangst: Een literatuuronderzoek naar bewezen effectieve technieken voor angst- en stressmanagement bij studenten muziek