De punksubcultuur in Vlaanderen anno 2009

Is punk dood? De punksubcultuur in Vlaanderen anno 2009: een kwalitatief  onderzoek

Onderwijsinstelling: VUB
Studierichting:Communicatiewetenschappen
Promotor: Prof. Dr. Katia Segers 
Student: Dana Vanduren

Omschrijving

De centrale probleemstelling van deze thesis luidt als volgt: Wat betekent punk de dag van vandaag (2009) volgens de Vlaamse punkers en kan men punk nog steeds zien als een subcultuur?
We stellen ons in eerste instantie de vraag waarom mensen zich met punk gaan identificeren, en op welke manier dit tot uiting komt. Punkmuziek ontstond namelijk midden jaren ’70 en werd toen gezien als een tegenreactie op zowel de dominante cultuur als de economische situatie. Punk ontstond dan ook in Groot-Brittannië en de Verenigde Staten waar in die tijd een grote economische crisis heerste en ultraconservatieve politieke partijen aan de macht kwamen. Hiermee kwam het tijdperk van de hippies en de flower power aan zijn einde, en ontstond er een nieuwe subcultuur, namelijk punk. Vermits jongeren aan de hand van muziek reflecteren over de wereld en het leven, wordt in deze thesis de vraag gesteld of deze zaken de dag van vandaag nog steeds relevant zijn. Spelen de economie en werkloosheid nog steeds een rol binnen het punk zijn of zijn er nu andere dingen van belang? Ook de punkstijl zelf zien we door de jaren heen veranderen. Hoe is deze punkstijl de dag van vandaag in Vlaanderen geëvolueerd?

Daarnaast worden er een aantal termen getoetst aan punk en vragen we ons af of punk onder deze concepten te plaatsen valt, namelijk subculturen, jongerenculturen en populaire cultuur. Zo zou punk volgens veel werken een vorm zijn van een jeugdcultuur en bijgevolg vooral leven onder de jongeren. Daarnaast wordt punk gezien als een subcultuur. Bovendien zou het als we de definities van auteurs als Frith doortrekken eveneens een vorm van populaire cultuur zijn. Dit wordt uiteraard getoetst in de empirie.

Ander onderzoek gebeurde veelal vanuit een Britse context, aangezien punk hier grotendeels ontstond. In deze thesis wordt echter beargumenteerd dat er grote verschillen bestaan tussen landen onderling. Onderzoek wees reeds uit dat er verschillen zijn tussen de Britse en de Amerikaanse punkscene, zodat het zeker interessant is om eventuele specifieke kenmerken van de Vlaamse punkscene te bekijken. Het empirische gedeelte van deze thesis spitst zich dan ook toe op deze (hedendaagse) Vlaamse punk.
Een item dat in deze thesis vanuit de Communicatiewetenschappen zeker bijzondere aandacht dient te krijgen is de rol van de media. Punkers kregen al snel heel wat media-aandacht, weliswaar vaak op een negatieve manier. In deze thesis wordt de vraag gesteld of dit nog steeds geldt. Zowel de rol van de massamedia als van de subculturele media worden hierbij bekeken.

De onderzoeksvraag die in deze thesis behandeld wordt, luidt als volgt: Hoe leeft punk in Vlaanderen anno 2009?
Deelvragen die ons geholpen hebben met een antwoord te formuleren, zijn:

  • Waarom identificeren onze respondenten zich met punk?
  • Hoe komt het tot uiting dat iemand punk is?
  • Is er een punkscene in Vlaanderen en hoe is deze dan geconstrueerd?

Om op deze vragen een antwoord te kunnen geven, heb ik 13 diepte-interviews afgenomen. De topics die in deze interviews behandeld werden, zijn persoonlijke ervaringen binnen punk, de muziek en de optredens, de stijl, de ideologie, punk en media en de punkscene in Vlaanderen.

Punkers in de jaren ’70 zeiden nee tegen de politieke en economische situatie. Uit het onderzoek blijkt dat deze punkideologie nog steeds leeft, maar in veel minder grote mate dan eind jaren ’70. De punkideologie blijft vooral leven in de kraakpanden. Er is echter een groot verschil tussen de kraakscene en de rest van de punkscene. In de kraakscene blijft anarchisme van belang, in tegenstelling tot de rest van de punkscene. De krakers blijven strijden tegen economisch onrecht. Zij verwijzen naar de vele ontslagen die er de dag van vandaag gebeuren. Het kraken zelf is een statement tegen de hoge huurprijzen en de vele leegstaande panden. Voor de rest van de punkscene draait de ideologie van punk vooral rond de vrijheid om te kunnen zijn wie je bent.

De muziek blijft wel ruimer aanwezig. Zo zijn er veel punkers die de muziek belangrijker vinden dan de ideologie. Muziek is een enorm belangrijk gegeven binnen de punkscene. Dit komt tot uiting in de talrijke punkbandjes, punkoptredens en festivalletjes die je ook nu nog steeds vindt. Toch blijft punk een undergroundfenomeen dat je niet vaak zal horen op een doorsnee radiozender of op de televisie.
De kledij blijkt veel minder belangrijk, alhoewel we af en toe nog iemand zien die in de typische punkstijl gekleed is. Maar de kledij blijkt bijkomstig te zijn aan de muziek en de ideologie, voor de punkers is het gewoon een manier om te uiten dat ze zich identificeren met punk.

Ik moet hier wel nuanceren dat punk een enorm veelzijdig fenomeen blijkt. Bijgevolg is het dus moeilijk om deze bevindingen te veralgemenen tot iedereen die zich thuis voelt in de punksubcultuur in Vlaanderen anno 2009.
Maar globaal kan toch besloten worden dat punk blijft overleven doordat het zich heeft aangepast aan de veranderde maatschappij, ook al werd punk door buitenstaanders reeds decennia geleden dood verklaard

Dana Vanduren

  Is punk dood? De punksubcultuur in Vlaanderen anno 2009: een kwalitatief onderzoek