De muziekvideo met focus op seksualiteit

Rate the video: onderzoek naar de evolutie 

Onderwijsinstelling: VUB
Studierichting: Communicatiewetenschappen
Promotor: Joke Bauwens
Student: Mattias Brants

Omschrijving

In muziekvideo’s van vandaag worden alsmaar meer seksueel geladen beelden losgelaten op de kijker. Seksualiteit wordt op zo’n expliciete manier getoond die in opvallende mate verschilt met de manier waarop die werd voorgesteld in de afgelopen decennia. Dat is de probleemstelling die centraal staat in dit onderzoek.

Populaire muziek, en rockmuziek in het bijzonder, nemen een belangrijke plaats in in het leven van jongeren. Er is een jongerencultuur ontstaan die kan worden opgedeeld in verschillende subculturen, verwijzend naar de vele muzikale genres die opdoken sinds de jaren vijftig. De geschiedenis van populaire muziek op het scherm toont aan dat er in de 20ste eeuw een ware (audio)visuele economie van populaire muziek ontstond, eerst met de ontwikkeling van cinema, later met de ontwikkeling van televisie. De promotie van muziek op visuele wijze begon enorm veel invloed uit te oefenen, zowel op de muziekindustrie als op het publiek. In de jaren tachtig ontstond met MTV een nieuw tijdperk: dat van de muziekvideo. De succesvolle introductie van muziekzenders gaf aanzet tot het ontstaan van een echte muziekvideo esthetiek die werd overgenomen door vele andere media. Ook op academisch vlak had de introductie van de muziekvideo enorm veel impact. Binnen de theoretische analyse van muziekvideo zijn twee stromingen op te merken: enerzijds wordt de visuele tekstanalyse gehanteerd, waarbij auteurs als Kaplan, Gow en Fink eigen modellen en typologieën opstelden. Anderzijds wordt door tegenstanders van een in hun ogen te eenzijdige tekstanalyse, een contextuele analyse gebruikt om de muziekvideo dieper te onderzoeken (door auteurs als Goodwin en Shuker).

Hierbij hebben deze onderzoekers meer aandacht voor de brede context waarin muziekvideo deel van uitmaakt. Een belangrijke auteur, Mundy, ziet in een combinatie van beide stromingen de beste benadering. Deze visie werd overgenomen in het eigen empirisch onderzoek. Tot slot wordt er in de literatuurstudie even overgeschakeld op de seksuologische discipline om de notie ‘seksualiteit’ beter te duiden. Er wordt stilgestaan bij het algemene seksualiseringsproces in de Westerse samenleving, bij het evoluerende belang van seks voor de mens, bij de gewijzigde houding van jongeren tegenover seksualiteit en bij de notie van ‘porno-chic’. Vooral deze laatste verzamelterm is bijzonder relevant: het dekt zo goed als alle seksueel getinte ladingen die (in)direct verwijzen naar de pornosfeer in de media. Belangrijk in dit laatste hoofdstuk is vooral de gewijzigde houding van het publiek tegenover seksualiteit in media: het publiek is steeds toleranter geworden en er kan gesproken worden van een normaliseringsproces wat betreft seksualiteit in de samenleving. Mensen raken aan een steeds sneller tempo gewend aan seksueel getint beeldmateriaal omdat ze er zodanig veel mee worden geconfronteerd.

Het empirisch onderzoek werd opgedeeld in twee luiken: een visuele analyse en een contextuele analyse. Aan de basis van dit onderzoek lagen volgende onderzoeksvragen:
- Is de muziekvideo (algemeen) sinds 1980 inhoudelijk sterk geëvolueerd?
- Kan er een evolutie worden vastgesteld op vlak van seksualiteit in muziekvideo?s? In welke richting en mate?
- Welke criteria worden er gehanteerd bij de selectie van muziekvideo’s door muziekzenders?
- Wat is het belang van seksualiteit voor een muziekvideo?
- Zijn er vandaag nog grenzen te verleggen op vlak van seksualiteit in muziekvideo’s?

De visuele analyse is gebaseerd op filmstudies. Er werd getracht te achterhalen in welke mate er sprake kan zijn van een evolutie van seksualiteit in muziekvideo’s van de afgelopen achtentwintig jaar. Aan de hand van de analyse van shots en scènes uit de (eigen) selectie van 53 meest sexy muziekvideo’s werd de hypothese grotendeels ontkracht. De hypothese luidde dat seksualiteit in muziekvideo’s in grote mate is toegenomen, waarbij een frappant verschil kon worden opgemerkt tussen de jaren tachtig, negentig en het huidige decennium.

Deze visuele analyse werd opgedeeld in twee delen, waarbij enerzijds de evolutie van het totaal aantal shots, scènes, ‘sexy shots’ en ‘sexy scènes’ werd onderzocht, en anderzijds op zoek werd gegaan naar een evolutie van het seksueel gehalte in de muziekvideo?s. Uit het eerste deel blijkt een lichte stijging van het totaal aantal shots, scènes, ‘sexy shots’ en ‘sexy scènes’ sinds het begin van de jaren tachtig tot vandaag, met opvallende uitzonderingen over de hele onderzoeksperiode heen. De visuele analyse werd vooral interessant in het tweede deel, waarin aan de hand van de berekening van het seksueel gehalte van shots en scènes enkele opvallende resultaten werden opgemaakt. Zo kent de evolutie van het seksueel gehalte geen rechtlijnig stijgend verloop, maar werd een status quo opgemerkt gedurende de jaren negentig. Het seksueel gehalte was in het decennium voordien wel opvallend gestegen, en doet dat opnieuw sinds de eeuwwisseling. Muziekvideo’s van de laatste vijf jaar bevatten de meest seksueel getinte beelden, en in dit opzicht kan er worden gesteld dat seksualiteit in de muziekvideo is toegenomen. Toch is deze toename minder dan de verwachtingen die in de hypothese werden opgemaakt, en kent de stijging geen rechtlijnig verloop.

De contextuele analyse bestond uit zeven experteninterviews met mensen uit drie beroepscategorieën: muziekzenders, seksuologen en platenmaatschappijen. Uit de analyse van deze interviews bleken volgende antwoorden op de onderzoeksvragen.

- De muziekvideo is sinds de jaren tachtig inhoudelijk weinig veranderd. De thema’s en verhalen die we vandaag voorgeschoteld krijgen, werden van in het begin van het muziekzendertijdperk gehanteerd en zijn gewoon succesvolle recepten die blijven werken. Wat betreft de evolutie van seksualiteit kan er wel een evolutie worden vastgesteld. In muziekvideo’s uit vorige decennia werd eerder suggestief omgegaan met seksualiteit, terwijl het de laatste tijd steeds explicieter aan bod komt. Hiervoor zijn duidelijke verklaringen: muziekvideo’s moeten in eerste instantie opvallen, en grijpen daarom in vele gevallen naar seksualiteit; een thema dat iedereen kan interesseren. Hierbij geldt de logica dat seks verkoopt. Doordat er een normaliseringsproces is opgetreden tegenover seksualiteit, verschuiven de grenzen van wat kan en niet kan, en wordt er steeds explicieter omgegaan met seksualiteit. In dit opzicht evolueert de muziekvideo zoals de maatschappij mee met de algemene standaarden.
- Bij de selectie van muziekvideo’s door muziekzenders speelt seksualiteit niet de hoofdrol. Het is een veel complexer selectieproces waarbij de aandacht vooral gaat naar de combinatie van een goed nummer met een goede (originele) clip. Wel weten ook deze mensen dat seksualiteit een graag gezien thema is, zeker bij jongeren waartoe ze gericht zijn.
- De muziekvideo is één van de belangrijkste promotiemiddelen voor een artiest, en heeft een fundamentele plaats in de promotiestrategie die door platenmaatschappijen wordt uitgedacht en toegepast. Hierbij wordt de logica dat seks verkoopt zeker meegenomen.
- Platenmaatschappijen zijn de leveranciers van muziekvideo’s voor muziekzenders, en kennen door de goede dialoog de grenzen van deze zenders wat betreft seksualiteit. Toch blijft het voor hen belangrijk steeds af te tasten hoever die grenzen reiken.

Die grenzen lijken vandaag bereikt. De mate van expliciteit waarop seksualiteit wordt voorgesteld lijkt op een hoogtepunt gekomen te zijn. Er kan moeilijk nog méér getoond worden dan wat er vandaag aan seksueel getinte beelden wordt getoond. Tenzij helemaal naakt plots wel door de beugel kan, iets wat voor de muziekzenders echter ondenkbaar is. In dit opzicht is de probleemstelling grotendeels bevestigd.

Mattias Brants

  Rate the video: onderzoek naar de evolutie van de muziekvideo met focus op seksualiteit