Dandyisme van het heden en het verleden

Tickling your fancy while pouring out the charms. Dandyisme van het heden en het verleden.

Onderwijsinstelling: Universiteit Gent
Studierichting: Engels/Nederlands
Promotor: Jürgen Pieters
Student: Ine De Jonge

Omschrijving: 

Mijn thesis is een onderzoek dat verschillende gebieden met elkaar verbindt. Ik vertrek vanuit een cultureel fenomeen dat weerklank vindt in de literatuur en zich zo verder uitbreidt naar de muziekwereld. Er zijn verschillende elementen van het dandyisme die zijn doorgesijpeld naar de hedendaagse populaire cultuur, en dat is wat ik ook wil aantonen in deze scriptie. Mijn inspiratie vertrok vanuit de muziek, waar de citaten (of lyrics) op de derde bladzijde ook naar verwijzen. Mijn onderzoek start bij een omschrijving van het dandyisme, wat het inhoudt en welke spilfiguren er bestaan.

Oscar Wilde is een naam die al snel naar voren komt, maar de eerste echte dandies flandeerden al vanaf de achttiende eeuw rond. George “Beau” Brummell was de eerste die het label van dandy verdiende. Vaak zat hij aan de rechterzijde van Prince Regent George in het decadente Brighton, dinerend met andere excentrieke figuren zoals onder andere Lord Byron. Jules Barbey D’Aurevilly omschreef Beau Brummell in het werk “Du Dandysme et George Brummell,” en nam bepaalde eigenschappen over om zo zelf als dandy door het leven te gaan. In de negentiende eeuw omarmde ook Oscar Wilde dit flamboyante beeld en veroorzaakte met zijn hedonistische roman “The Picture of Doran Gray” een waar schandaal. De personages in dit boek heb ik van naderbij bekeken om te zien hoe zij beantwoorden aan het beeld van de dandy. Ik heb drie verfilmingen van “The Picture Of Dorian Gray”, uit verschillende periodes, met elkaar vergeleken om te zien hoe de dandy wordt weergegeven en hoe dit beeld eventueel veranderd.

De dandy is een soort van uitvergroot masker, een rol die iemand aanneemt. Meestal komt dit alter ego meer naar voren in tijden van omwenteling en dient als een verzet tegen de gekende waarde en normen. Meestal denkt men bij het woord dandy aan een verwijfd figuur. Hij spendeert inderdaad veel aandacht aan zijn uiterlijk, maar dan vooral om de volledige aandacht op te eisen. De dandy is namelijk niet noodzakelijk homoseksueel, maar hij houdt er van om de toeschouwers te verwarren. Hij is een speels iemand die de regels uitdaagt en wil zich distantiëren van het gewone volk via zijn alter ego. De dandy is dus een bewuste creatie.

In het tweede deel van mijn scriptie ga ik naar de 20ste eeuw om te bekijken of de dandy nog steeds bestaat in de hedendaagse cultuur. Omdat de dandy bekend staat als een figuur die alle aandacht opeist en de normen graag uitdaagt, heb ik de focus gelegd op glamrock, een muzikaal genre uit de jaren ’70. Met de film Velvet Goldmine van regisseur Todd Haynes wordt de link tussen het dandyisme en glamrock duidelijk aangewezen: Oscar Wilde wordt voorgesteld als de eerste glamrocker en blijft de rode draad doorheen de film dankzij Wildeaanse citaten die constant worden aangehaald. Deze film geeft perfect het verhaal van dandyisme en glamrock weer, wat ook de reden is waarom ik er een gans hoofdstuk aan besteed. Ook spits ik me toe op de jaren ’70, een decennium waarin heel wat normen en waarden overboord gingen. Muzikanten stonden met platformschoenen en make-up op het podium. Androgyniteit was de nieuwe trend en veroorzaakte een ware seksuele revolutie. De glamrockers vertoonden niet enkel gelijkenissen met de dandies op uiterlijk vlak, maar ook in hun performance en ideeën. Ze houden van theatraliteit en kunstmatigheid, wat ze uitbuiten in het creëren van excentrieke alter ego’s. Net zoals de historische dandies uit de achttiende en negentiende eeuw namen glamrockers een androgyne gedaante aan om te revolteren tegen de seksuele stereotypes.

Aan de hand van een boek van Stan Hawkins definieer ik zo de hedendaagse dandy als pop dandy en bekijk ik hoe die zijn weerklank vond in de populaire cultuur. Andy Warhol was een belangrijke figuur die de brug sloeg tussen de historische en de contemporaine dandy. Ik kon mijn thesis over hem geschreven hebben, maar er was een persoon die me meer intrigeerde. David Bowie was in de jaren ’70 een fenomeen op zich. Met zijn geniale constructie Ziggy Stardust veroverde hij de wereld en zette hij de seksuele waarden op zijn kop. Ziggy was een buitenaards wezen, iets tussen man en vrouw in en gebruikte als ware pop dandy het podium als zijn speelplaats. Zijn voornaamste spel was genderplay en toonde zo aan dat begrippen als homoseksueel en heteroseksueel, mannelijk en vrouwelijk fluctuerende termen zijn. Ik vertel kort het verhaal van Ziggy Stardust, hoe hij is ontstaan en pas de omschrijvingen van de pop dandy op hem toe. Ook bekijk ik wat er fout ging met dit alter ego en waarom David Bowie noodgedwongen afscheid moest nemen van zijn succesvolle creatie.

In mijn scriptie geef ik ook het woord aan een Belgische artiest die volgens mij beantwoordt aan het imago van de pop dandy. Johannes Verschaeve, zanger van The Van Jets, staat bekend om zijn excentriciteit die hij graag uitspeelt tijdens optredens. Door twee diepte-interviews met hem probeer ik te achterhalen in hoeverre hij als pop dandy kan worden omschreven en waar hij ervan afwijkt. 

Ine De Jonge

 Tickling your fancy while pouring out the charms. Dandyisme van het heden en het verleden.