Culturele kritiek

Een onderzoek naar muziekrecensies in Vlaanderen

Onderwijsinstelling: Universiteit Gent
Studierichting: Communicatiewetenschappen
Promotor: Prof. Dr. Karin Raeymaeckers
Student: Maaike Joris

Omschrijving

‘Van Waits’ grofkorrelige blues blijft niet veel over: Johansson maakt vlakke zanglijnen van Waits’ gegrom (…) Ze zingt onderkoeld, wars van nuances, als een verveelde Siouxsie Sioux of als een vermoeide Ronnie Spector. (…) Een compromisloze, wereldvreemde, maar ook erg navelstaarderige plaat.’ (‘Pop: Scarlett Johansson’, 2008, 13 mei)

‘(…) Scarlett Johansson, die succesvol debuteert met een plaat vol Tom Waitssongs.(…) Johansson levert fluisterzachte melodieën (…) Johansson creëerde dan weer een glamoureus, parallel universum aan de hand van Waits’ repertoire: zelfs als de grommende troubadour je nauwer aan het hart ligt, blijft het daarom aardig toeven op Anywhere I Lay My Head.’ (Van Assche, 2008, 21 mei)

Bovenstaande citaten, respectievelijk uit De Standaard en De Morgen, hebben het wel degelijk over hetzelfde onderwerp: de debuutplaat van Scarlett Johansson. Toch schrijven beide kranten een ander verhaal. De lezers van De Standaard krijgen de indruk dat de cd maar niets is, terwijl De Morgen zijn publiek een positief oordeel voorschotelt.

Het voorbeeld dat we aanhalen, is zeker geen alleenstaand geval. Oordelen over muziek willen wel eens verschillen afhankelijk van het medium, of beter gezegd: van de recensent. Maar waarop baseert die zijn oordeel, en wat maakt zijn mening interessant genoeg om gepubliceerd te worden? Heeft zo’n recensie ook een invloed op het publiek? Het thema ‘muziekrecensies’ roept veel vragen op.

Met ons onderzoek willen we een beter beeld krijgen van het beroep van muziekrecensent. Concreet resulteert dit in vier algemene onderzoeksvragen: ‘Wat maakt van de recensent een deskundige?’, ‘Hoe gebeurt de selectie?’, ‘Is een recensent een reclamemaker?’, en ‘Zijn er objectieve aspecten aan een recensie?’.

Als we de werkwijze en omgeving van de muziekjournalist willen onderzoeken, is het interessant om deze eerst in een groter geheel te bekijken. De recensent kan voor een deel geanalyseerd worden op basis van theorieën over journalistiek en de media in het algemeen.

In een eerste hoofdstuk kijken we naar de verschillende visies op de macht van de media doorheen de twintigste eeuw, en zetten we een aantal theorieën over manieren van beïnvloeding en effecten op een rij. De theorie die het meest relevant is voor ons onderzoek is die over gatekeeping.

Het tweede hoofdstuk definiëert het begrip en bespreekt het ontstaan en de verschillende uitbreidingen van het onderzoek.

Ondanks de subjectieve invloeden die in het hoofdstuk over gatekeeping aan het licht komen, wordt een journalist toch verondersteld objectief te zijn in zijn berichtgeving. Het derde hoofdstuk bekijkt het concept objectiviteit en de bijpassende deontologische regelgeving.

De deontologie vermeldt ook duidelijk dat een journalist zijn beroep niet mag verwarren met dat van een reclamemaker. Voor een muziekjournalist is deze grens soms moeilijk te bepalen, hij staat immers met één voet in de cultuurindustrie en met de andere in de journalistiek. In het vierde hoofdstuk bespreken we deze problematiek door onder andere te kijken naar de relatie tussen de platenmaatschappijen en de recensenten.

Het laatste hoofdstuk gaat concreter over de muziekrecensie op zich. We komen tot een definitie, bekijken het verschil met een journalistiek verslag, en gaan het ontstaan en de evolutie na. De recensent zelf en de mate waarin hij invloed uitoefent, worden ook besproken.

Ten slotte proberen we in te schatten wat de toekomst zal brengen.

De volgende drie hoofdstukken vormen het empirische deel van onze masterproef. Door middel van diepte-interviews proberen we meer inzicht te krijgen in onze probleemstelling. We kozen voor een exploratief onderzoek omdat het een relatief onontgonnen onderzoeksgebied betreft.

We bekijken de resultaten per onderzoeksvraag en proberen in de conclusie een link te vormen met de besproken theorie.

Maaike Joris

  Culturele kritiek: een onderzoek naar muziekrecensies in Vlaanderen