Elisah-Vandaele-KBL5

Vrouwen in de muziekindustrie

Kies een willekeurig festival en er is een grote kans dat slechts 20% van de bands een vrouwelijk bandlid heeft, dat in geval van conferenties er slechts 15% vrouwelijke sprekers zijn en dat binnen de organisatie niet meer dan 10% een vrouw is. Hoewel de toegang tot de muziekindustrie voor iedereen gelijk is, blijft het vooral een mannenclubje, zowel voor als achter de schermen. Toch vinden sommige vrouwen hun weg in de muziekwereld. Waar blijven de anderen? En vooral … schaffen wir das?

Gezocht: vrouwen in de muziekindustrie

Er zijn al stemmen opgegaan omtrent het beperkt aantal vrouwelijke muzikanten op festival line-ups. Artiesten als HAIM en The Knife pleiten voor een minimum aantal vrouwelijke artiesten. Festivals als Glastonbury en Coachella beloven meer vrouwen op hun volgende affiche. Maar bij de mensen achter deze artiesten is nog maar nauwelijks stilgestaan. Dat de muzieksector een mannenbastion is, is geen geheim. Het is historisch zo gegroeid dat de populaire cultuur – ook de filmwereld – gedomineerd wordt door mannen. De paar studies en artikels over vrouwen achter de schermen noteren gemiddeld 33% vrouwen ten opzichte van 67% mannen. Twee derde van de industrie zou dus uit mannen bestaan.

Gevonden: vrouwen in de muziekindustrie

Als we de personeelslijsten van verschillende muziekorganisaties van dichterbij bekijken, zien we dat vrouwen niet gelijk welke functie innemen. Zo zijn vrouwen vooral terug te vinden in communicatie, administratie of financiën en zijn ze amper vertegenwoordigd bij de licht- en geluidstechniekers of tourmanagers. Iets meer vrouwen hebben een managementfunctie. Een rol als productieleider, club- of festivalprogrammator of boekingsagent is dan weer voornamelijk een mannelijke aangelegenheid. Ook het aantal vrouwelijke zakelijk directeurs is beperkt.

Behalve het fysiek belastend karakter van jobs als licht- of geluidstechnieker en tourmanager, is het ons een raadsel waarom de programmatie van een festival of concertzaal niet even goed door een vrouw gedaan kan worden, waarom een vrouw niet even goed een tour kan samenstellen of waarom zij voornamelijk ingeschakeld wordt om de administratie op te volgen of promo te voeren voor artiesten. Uit interviews met zowel mannen als vrouwen uit de sector kwamen diverse verklaringen naar boven. 

“Bij Gentlemanagement werken veel vrouwen, zowel assistentes als managers. In het algemeen zijn in de muziekbizz veel meisjes als PR/promomanagers of assistent-manager aan de slag, maar natuurlijk zijn er ook vrouwelijke managers en zelfs tourmanagers. Het heeft volgens mij niks te maken met het ‘aankunnen’ van bepaalde jobs en de daaraan gekoppelde takenpakketten maar meer met de beschikbaarheid die van je geëist wordt.” – Eric Didden (Gentlemanagement)

Een eerste verklaring zou dus de vereiste flexibiliteit en de moeilijke combinatie met het gezinsleven zijn. Zeker als tourmanager ben je regelmatig lang weg van huis. Ook licht- en geluidtechniekers gaan vaak mee op tour of komen pas ’s nachts thuis van hun werk. Administratie of communicatie daarentegen zijn de functies die binnen de muziekindustrie het dichtst aanleunen bij een bureaujob met meer reguliere en vaste uren. Die zijn makkelijker te combineren met een gezin. Anno 2016 is het immers nog steeds zo dat de vrouw het grootste deel van de zorg van het kind op zich neemt.

Een andere verklaring is misschien de vrouwelijke charme. Die kan in een communicatie- of promofunctie goed van pas komen om het contact met de pers op te bouwen en te onderhouden.

Elisah Vandaele © Koen Bauters
Elisah Vandaele © Koen Bauters
Elisah Vandaele © Koen Bauters

“Ik denk dat vrouwen misschien vlotter netwerken, rapper deals maken, zeker in een mannenwereld. Als je echt moet zagen tegen journalisten, dan wordt dat misschien wel beter gedaan door een vrouw.”

Elisah Vandaele (De Kreun)

Hierbij komt dat jobs als boekingsagent, manager, licht- en geluidstechnieker vaak op zelfstandige basis uitgeoefend worden. Dat brengt heel wat (financiële) onzekerheid met zich mee, wat vrouwen meer afschrikt dan mannen, zeker als er een gezin onderhouden moet worden. Functies in communicatie, administratie of financiën worden vaker in dienstverband uitgevoerd en bieden meer zekerheid.

De muziekindustrie als mannenwereld

Dat de muziekindustrie een mannenwereld is, wordt door de meesten – zowel mannen als vrouwen – als normaal ervaren. Daardoor is verandering op korte termijn onwaarschijnlijk. Er zijn sterke vrouwen actief in deze sector en op hun aanwezigheid wordt veelal positief gereageerd. Maar toch komt naast de gezinsonvriendelijkheid ook de vrouwonvriendelijkheid van de sector naar boven. Zo is het niet ongewoon dat een vrouw zich veel harder en langer moet bewijzen om in dezelfde mate als mannen geaccepteerd en gewaardeerd te worden.

Sarah Vandenbussche © Koen Bauters
Sarah Vandenbussche © Koen Bauters
Sarah Vandenbussche © Koen Bauters

“In sommige situaties merk ik wel dat je als vrouw moet zorgen dat het 100% tot in de puntjes in orde is om respect te krijgen, terwijl een man voor 80% zijn job kan doen en op dat niveau al respect en krediet zal krijgen.”

Sarah Vandenbussche (Democrazy)

Vrouwen moeten opboksen tegen een pak vooroordelen: “Ah, het is een vrouw, die kent toch niets van techniek” of “Vrouwen die in de muziekindustrie werken, doen dat toch enkel om artiesten te kunnen binnendoen”. Dat soort uitspraken wordt vaak onder het mom van humor gedaan en als vrouw word je verondersteld mee te lachen, of het nu seksistisch is of niet. En als je al een opmerking durft te maken, is de kans groot dat je als een feministisch wijf bestempeld wordt. Deze vooroordelen ten opzichte van vrouwen zijn niet uitsluitend typerend voor de muziekindustrie maar komen vanuit de bredere maatschappij. Een maatschappij die opgebouwd is rond een patriarchaal heteroseksueel rollenpatroon, waarbij de genderrollen in een hiërarchische relatie staan. Het mannelijke (in de muziekindustrie de norm) wordt hoger ingeschat en gewaardeerd dan het vrouwelijke (in de muziekindustrie de afwijking). Het is dan ook niet ongewoon dat men zich als vrouw op een heel mannelijke en assertieve manier gaat gedragen, en dat wordt niet altijd in dank afgenomen.

“Als vrouw ben je bijna gedwongen je heel assertief te profileren, anders word je gewoon niet gehoord. Met als gevolg dat men je een bitch noemt, terwijl mannen zich tien keer zo onbeschoft kunnen gedragen en daar gewoon mee wegkomen. Vrouwen zien zich vaak genoodzaakt om ‘mannelijk’ gedrag te kopiëren om ernstig genomen te worden, maar komen er niet zomaar mee weg. Zelfs wanneer je beleefd maar kordaat je punt maakt, heet dat al snel ‘lastig’ of ‘bitchy’. Een man heet dan gewoon assertief.” – Bieke Purnelle (ex-Rockoco)

Wat houdt de vrouwen tegen?

Hoe komt het dat er zo weinig vrouwen een rol opnemen in de muziekindustrie? Wordt hen de toegang ontzegd of kan men wel een carrière beginnen maar stopt men er na een tijd (bewust) mee? Moeten we de oorzaak bij de vrouwen zelf zoeken, of elders?

Het is niet de muziekindustrie an sich die vrouwen uitsluit. De verklaring is een combinatie van factoren: mechanismen die typerend zijn voor de muzieksector en de samenleving waarin we ons bevinden.

Ten eerste moet men zich als vrouw kunnen vinden in het mannenbastion dat de muziekindustrie is. Ten tweede zijn de meeste functies binnen de sector geen typische 9 to 5 jobs. Door de lange werkuren, avond- en weekendwerk en enorme flexibiliteit en constante beschikbaarheid die van je verwacht worden, blijft er weinig tijd over voor een gezin. Ten derde brengen deze lange werkdagen financieel niet altijd evenveel op als andere jobs. Hierbij komt dat velen in de sector op zelfstandige basis actief zijn, wat niet de (financiële) stabiliteit heeft als werken in dienstverband. Tot slot is het niet altijd duidelijk wat een job binnen de muziekindustrie precies inhoudt en wat er allemaal mogelijk is.

De grootste oorzaak voor het lage aantal vrouwen in de muziekindustrie is echter de maatschappij waarin we ons bevinden. Het is niet de muziekwereld die geen vrouwen accepteert, maar de samenleving die vrouwen in de muzieksector nog steeds moeilijk kan verzoenen met de heersende waarden en normen. Van jongs af aan worden meisjes en jongens gesocialiseerd om te functioneren binnen een paternalistisch rollenpatroon: mannen leren wat mannelijk gedrag is en vrouwen wat vrouwelijk is. Bovendien gaat het hier om een cultuur waar de mannelijke kenmerken meer gewaardeerd worden dan de vrouwelijke. En hoewel dit een sociale constructie is, worden dergelijke rollenpatronen als normaal ervaren en worden ze onbewust gereproduceerd.

Deze genderrollen leiden ertoe dat vrouwen minder snel een job binnen de muziekindustrie ambiëren. Het is het de kunst om zich te kunnen schikken in de mannenwereld, met bijhorende rolpatronen en verwachtingen, zonder voorbij te gaan aan de eigen vrouwelijkheid. Dit verklaart ook waarom vrouwen binnen de sector vooral te vinden zijn in PR, communicatie en/of administratieve functies: het zijn de meest zorgende en ondersteunende taken, waarbij de omkadering van mensen centraal staat –wat aansluit bij wat vrouwen geleerd hebben dat vrouwelijk gedrag is. De legitimatie van deze ongelijke machtsrelaties door het systeem zelf, maakt het heel moeilijk om van dergelijke genderrollen af te geraken en meer vrouwen betrokken te krijgen in de muziekindustrie.

Het valt op dat de gezinswens ook een groot struikelblok is. Iedereen is het erover eens dat een job in de muziekindustrie niet makkelijk te combineren valt met de opvoeding van een kind. Het heersende paternalistische rollenpatroon van onze samenleving veronderstelt dat de vrouw de zorg voor het gezin op zicht neemt, dus is het moeilijk te verantwoorden om veel en lang weg van huis te zijn. En zelfs al zou men de rollen omkeren, dan is het ook voor mannen niet evident om het grootste deel van de zorg voor het kind op zich te nemen, gezien dit ook niet volledig aanvaard wordt door de samenleving.

Toekomst

Of er de komende jaren meer vrouwen in de sector actief zullen zijn is twijfelachtig. Sommigen geloven van wel, de meesten echter niet. Zolang de dominante aanwezigheid van mannen niet als een probleem ervaren wordt, zal er weinig veranderen. De muziekindustrie stelt zichzelf en haar structuren niet in vraag. En er is de aard van het beestje: lange werkuren en -dagen, een enorme flexibiliteit, geen gezinsvriendelijke omgeving …

Niettemin bieden opleidingen aan scholen als PXL-Music kansen aan zowel mannen als vrouwen om te starten in deze boeiende industrie. Eenmaal actief krijg je via recent opgerichte organisaties als SheSaidSo toegang tot een wereldwijd netwerk van vrouwen in de sector. Zij streven naar een omgeving die samenwerking, creativiteit en positieve waarden stimuleert, delen hun ervaringen, advies, en nieuwe kansen en jobs. Door een groeiende bewustwording en verder overleg is er dan misschien toch uitzicht op een vrouwvriendelijkere sector.

shesaid.so


Dit dossier werd geschreven door Gaëlle Vanhaverbeke, die in 2015 haar masterscriptie aan dit onderwerp wijdde en deelnam aan de Popthesisprijs.