ianclement_rancho_antoncoene

De subjectiviteit van succes

“Laten we eens een dossier schrijven over succes”, dachten we op de redactievergadering voor dit Poppunt Magazine. Maar dat hebben we toch eventjes grondig onderschat. Want er is weinig zo relatief of subjectief in het muzikantenbestaan als succes. Een beginnende dj die er voor het eerst in slaagt een aantal platen perfect te beatmatchen? Succes! Een eerste optreden met je band voor een enthousiast publiek? Succes! Je single op de radio, een platendeal bij het label van je dromen, een plek op de Pukkelpop-affiche? Inderdaad: succes!

Verwacht van ons dus geen pasklaar antwoord op de vraag “Wat is succes?” en al helemaal niet op de vraag “Hoe word ik succesvol?”. We permitteren het ons om op deze pagina’s vooral even ongebreideld te filosoferen over een duurzaam muzikaal traject en een aantal factoren die bepalend kunnen zijn voor de richting die je uitgaat. We gingen ook inspiratie opdoen bij een paar muzikanten die al wat watertjes doorzwommen hebben: Kevin Imbrechts (Illuminine) en Ian Clement (Wallace Vanborn). Hoe definiëren zij succes? Welke keuzes hebben ze gemaakt, en hoe zien ze de toekomst?

Talent

We beginnen meteen met waar het allemaal om draait: vakmanschap. Zonder goeie muziek geen muzikale carrière, daar valt weinig tegen in te brengen. De discussie over wat goeie muziek is, laten we hier voor het gemak dan maar even links liggen. Er is goeie Hit50-muziek en slechte Hit50-muziek, goeie sludgemetal en slechte sludgemetal, goeie hiphop en slechte hiphop … Maar de artiesten die een breder publiek weten aan te spreken, hebben allemaal bepaalde talenten die ze maximaal benutten. En die talenten zijn niet noodzakelijk enkel muzikaal. Rihanna kan een ferme streep zingen en is behoorlijk fotogeniek, maar van songwriting heeft ze dan weer minder kaas gegeten. Dan Wilson is een geniale songwriter, maar z’n grootste successen zijn de songs die hij voor o.a. Adele schreef, en niet voor z’n eigen band Semisonic. Rick Rubin kan maar drie gitaarakkoorden spelen, maar is wel een van de belangrijkste producers en labeleigenaars van de voorbije dertig jaar.

In elk geval: als je een muzikale carrière ambieert, zorg er dan voor dat je ergens goed in bent. Het komt erop neer dat je jezelf de kans moet geven om te experimenteren, om te ontdekken wat je sterktes en zwaktes zijn: misschien begin je als gitarist, maar ontdek je gaandeweg dat drummen meer je ding is. Of misschien schrijf jij alle songs voor je groep, maar heb je het gevoel dat je maar moeilijk boven de middelmaat uit komt. Of misschien begin je als dj, maar voel je instinctief dat voor een publiek staan niet echt iets voor jou is en richt je dan maar een boekingskantoor voor dj’s op. “In het medium muziek zitten zoveel verschillende manieren om je uit te drukken”, zegt Ian Clement. “Ik zing, schrijf nummers, speel gitaar. Maar ik heb ook de eerste plaat van Intergalactic Lovers gemixt en ik ga binnenkort een nieuw stonerproject producen. En als we met Wallace Vanborn een plaat opnemen met Chris Goss in zijn studio, dan zie ik dat als een masterclass in muziekproductie. Ik wil zo veel mogelijk aspecten van dat medium kennen. Dat zorgt er trouwens voor dat mijn ‘carrière’ duurzamer wordt.”

Is talent aangeboren, iets wat je ‘hebt’ of ‘niet hebt’? Misschien wel: je hoort vaak van iemand zeggen dat hij of zij een ‘geboren ondernemer’ is of dat ‘het fotograferen hem in het bloed zit’. Een zekere aanleg (in wetenschappelijke termen nature genoemd) is er dus wel, maar heel wat omgevingsfactoren (ofwel nurture) spelen een minstens even grote rol in de ontwikkeling van talent. Onderzoek heeft al vaak uitgewezen dat het een niet zonder het ander kan. En een zekere leergierigheid is altijd mooi meegenomen om je talent te laten groeien: geen oogkleppen op zetten, bereid zijn om te luisteren naar feedback, inspiratie putten uit uiteenlopende muziekgenres, de wil om je constant bij te scholen.

Bovendien kan het nooit kwaad om je muzikale beperkingen te omarmen en er creatief mee om te springen. Je weet nooit waar het je brengt. Kevin Imbrechts illustreert: “Ik kan eigenlijk alleen maar gitaar spelen. De Illuminine-nummers die ik doorheen de jaren had gemaakt, bestonden dus uit een opeenstapeling van ambient-achtige gitaarlaagjes. En het zijn die versies die, als ik ze uiteindelijk aan iemand durfde te laten horen, blijkbaar de juiste snaren hebben geraakt.” Of zoals Anne Teresa De Keersmaeker het onlangs verwoordde in Humo: “Ik ben altijd een slechte danseres geweest. Daarom ben ik mijn eigen passen, mijn eigen danstaal gaan uitvinden. Het lukte maar niet om me de klassieke danspassen eigen te maken.”

Illuminine © Koen Bauters
Illuminine © Koen Bauters
Illuminine © Koen Bauters

Ambitie & attitude

Een grote groep muzikanten begint in het wilde weg aan wat ze hun carrière noemen. Op zich is daar niets mis mee, maar de beste garantie voor een duurzame carrière is het in elk geval niet. Sommigen willen in de eerste plaats beroemd worden en kiezen dan vervolgens maar voor muziek om dat doel te bereiken. Ze verwachten dat anderen hen wel zullen oppikken en omringen met alles wat nodig is om succesvol te worden. De realiteit is echter dat zij meestal muziek maken waar bezieling in ontbreekt, die vaak niet boven de middelmaat uit komt in het hedendaagse overaanbod en die anderen dus ook niet kan begeesteren of overtuigen.

Er is een andere weg die je kan bewandelen, een die draait rond het begrip authenticiteit. Dat houdt in dat je de keuze maakt om 100% te gaan voor wat je zelf wil doen of maken, of het nu goeie popmuziek is die misschien niet goed zal liggen bij de cool kids, of goeie dronefolk die nooit mainstream succes zal kennen. Kevin koos voor deze weg: “Met mijn band Mosquito wilden we vooral onze grote gitaarhelden achterna en een groot publiek aanspreken; zo groot worden als pakweg Queens Of The Stone Age. Maar ondertussen was ik al aan het werken aan Illuminine-nummers. Ik wist van in het begin heel goed wat ik wilde, die identiteit was er al. Illuminine was mijn veilige thuishaven, ik kon daar altijd naar terugkeren als er iets gebeurd was of als ik bepaalde dingen van me af wou zetten. Ik had daar in het begin geen grootse plannen mee en wist dat die nummers me niet in één klap beroemd zouden maken. Maar het was wat ik nodig had. Het heeft jaren geduurd voor ik die muziek de eerste keer aan iemand liet horen, ik had toen zeker al een nummer of 50 gemaakt.” Ook voor Ian komt integriteit op de eerste plaats: “Mainstream succes wordt vaak uitgedrukt in return on investment, opkomst, geld … Toegegeven: een deel daarvan heb je nodig om te kunnen blijven evolueren, en het is goed voor je gemoedstoestand. Maar het mag in geen geval je integriteit of plezier in de weg staan. Ik ben al op tournee geweest met artiesten die hoger op de ladder staan dan ik, die objectief gezien meer succes hebben, maar die wel gaandeweg een stuk spelvreugde verloren zijn en dus niet noodzakelijk tevreden zijn met die positie op die ladder. Om maar te zeggen dat je dat heel hard in perspectief moet plaatsen.”

Met je muziek naar buiten komen, je blootstellen aan de mening van anderen, getuigt al van een zekere ambitie. Het is een eerste stap die je dichter kan brengen bij jouw hoogst persoonlijke definitie van succes. Maar wanneer zet je die stap? “Ik heb mijn Illuminine-werk lang laten rijpen”, vertelt Kevin. “Ik wou de integriteit van wat ik aan het doen was zo veel mogelijk bewaren. Ik heb er eigenlijk bewust voor gekozen om heel lang geen enkel klankbord te hebben. Bij Mosquito lag dat anders: daar hebben we heel snel alles online gezwierd, alles publiek gemaakt. De Illuminine-nummers hield ik voor mezelf, omdat ik ze veilig wilde stellen voor beïnvloeding van buitenaf. Ik was bang dat als ik ze aan mensen ging laten horen, dat mijn muziek dan automatisch zou beïnvloed worden door allerlei goedbedoelde meningen en feedback.” Hij heeft dan ook een eigen mening over muzikanten die al heel snel aan allerlei wedstrijden meedoen: “Een wedstrijd als Humo’s Rock Rally of De Nieuwe Lichting kan heel zeker een springplank richting meer succes zijn. Maar vaak zijn de muzikanten of hun nummers nog niet klaar genoeg voor zo’n wedstrijd. En als ze in een finale terecht komen, gaan ze vaak veel te snel ergens tekenen of zich laten omringen, terwijl dat misschien nog niet nodig is. Een Rock Rally werkt mijns inziens vooral op korte termijn en de groepen die eraan deelnemen komen te snel naar buiten met te weinig plan voor ogen. Ik ben er meer voorstander van om een lang en langzaam proces af te leggen. Dat is wat ook Warhola nu doet: ze wonnen in 2014 wel de Rock Rally, maar laten zich niet opjagen en geven zichzelf alle tijd om hun weg te zoeken en hun muziek te laten rijpen.”

“De boutade ‘talent komt altijd bovendrijven’ is de grootste leugen in de muzieksector.”

Keihard werken …

Ken je dat clichébeeld van de luie muzikant of dj die nooit voor 15 uur uit z’n bed rolt, zijn tanden poetst met whisky en het ene feestje na het andere afschuimt? Goed, haal het je nog één keer voor de geest en vergeet het dan meteen weer. Dat is niet de realiteit voor 96% van de artiesten, wat je vader of buurvrouw er ook van mogen denken. Zonder een maximale inspanning en de drive om elke dag weer voor je succes te gaan, kan je het al heel snel vergeten.

Er zijn enorm veel voorbeelden van heel getalenteerde muzikanten die nooit enige vorm van succes geboekt hebben, simpelweg omdat ze er niet hard genoeg aan werkten. Ofwel hadden ze echt te weinig tijd om voor hun carrière te gaan (bv. omwille van een gezin of een fulltime job, waarover we hieronder nog een en ander vertellen), ofwel zagen ze het niet zitten om voldoende tijd vrij te maken, ofwel gingen ze ervan uit dat hun talent alleen wel zou volstaan. Omgekeerd zijn er tal van artiesten die misschien minder getalenteerd zijn, maar wel een enorme dosis passie en drive aan de dag leggen en er zo toch in slagen om hun doelen te verwezenlijken. De bedoeling is dus om een gezonde mix van talent en hard werk te vinden, of om een klein tekort van het een te compenseren met een overschot van het ander. Speel je in een band, dan is het ideale scenario dat de verhouding talent/drive in balans is voor de groep als geheel. Een van je muzikanten is misschien muzikaal iets minder getalenteerd, maar compenseert dat door alle organisatorische taken op zich te nemen. Of degene die de nummers schrijft is supergetalenteerd op het vlak van arrangementen en trekt zo de andere muzikanten mee naar een hoger niveau. “In elk geval,” vertelt Ian, “is de boutade ‘talent komt altijd bovendrijven’ de grootste leugen in de muzieksector. Zeker als je dat plaatst in de context van mainstream succes, klopt het gewoon niet. Alleen de doorzetters geraken er: zij die zonder opgeven blijven doorduwen, een fanbase opbouwen, hun ziel erin leggen en iedereen omver blazen, keer na keer.”

Helaas is niet al het werk dat je in je traject moet steken van muzikale aard. Je wordt vandaag de dag geconfronteerd met zo’n gigantisch overaanbod aan nieuwe muziek die bovendien online wereldwijd beschikbaar is, dat je al heel hard je best moet doen om daarin op te vallen. Het komt er dus op neer om je eigen PR-machine te worden, je online en offline communicatie op punt te stellen, je eigen identiteit en verhaal te ontwikkelen, de productie van je album te regelen, te netwerken, actief op zoek te gaan naar optredens, je administratie bij te houden, je muziek te pluggen bij radiostations … Al die dingen dus waar menig muzikant zich liever niet mee bezig houdt. Maar in het uitbouwen van een succesvol muzikaal traject zijn die niet-muzikale aspecten nu eenmaal even belangrijk als de muzikale. Heb je al een bepaalde weg afgelegd, dan kan je een aantal van die taken uitbesteden aan een manager, boeker of platenlabel, maar ook dan blijf je het best zoveel mogelijk betrokken en reken je het best niet uitsluitend op anderen.

… en een portie geluk

Er zijn voorbeelden van getalenteerde muzikanten die zich bovendien krom werken om hun carrière en boost te geven, maar voor wie het toch maar niet wil lukken. Dat kan aan heel uiteenlopende factoren liggen: het genre dat ze spelen is niet meer in, er is net een buitenlandse band opgedoken die ongeveer hetzelfde doet en die kan rekenen op een betere promomachine, de juiste gatekeepers willen niet mee, noem maar op.

Het toeval kan je een handje helpen om je vooropgestelde succes net wel of net niet te bereiken. Stel: je staat op het punt een nieuwe plaat uit te brengen. Je hebt een plannetje uitgedokterd, de juiste mensen al een beetje warm gemaakt en je voelt dat er wel eens wat persaandacht in kan zitten. Je stuurt een persbericht uit en net op de dag dat het moet gebeuren: een bomaanslag die al het nieuws domineert. De kans is vrij klein dat jouw bericht de dag erna alsnog opgepikt wordt, en het momentum is in één klap verloren.

Kevin geeft nog een ander voorbeeld: “Toen ik op zoek ging naar een plek om stage te doen, wou ik per se bij Het Depot gaan werken. Toen ik daar aan de slag was, liep ik Chantal Acda (Isbells, sleepingdog …) tegen het lijf. Het klikte zo goed, dat ik besloot haar – als allereerste ooit – mijn Illuminine-nummers te laten horen. Ik moest mijzelf daarvoor serieus pushen, maar wat bleek: ze vond de nummers goed en was meteen mee. En ik dacht: als Chantal de nummers goed vindt, zijn er misschien nog anderen die er ook zo over denken. Zij heeft me dan geïntroduceerd bij Christophe Vandewoude die uiteindelijk de eerste Illuminine-plaat heeft geproducet en me geholpen heeft om de nummers verder uit te werken. En de goeie relatie die ik intussen met de mensen van Het Depot had uitgebouwd, zorgde er dan weer voor dat ik daar mijn plaat mocht opnemen.”

“Toeval speelt altijd een rol in het dagelijks leven, dus ook in een muziekcarrière,” voegt Ian toe, “maar dat toeval kan pas helpen als de muziek al op een behoorlijk niveau staat. Wij hebben kunnen touren met Blood Red Shoes doordat Anton Coene, die al met hen gewerkt had, hen op een bepaald moment een videoclip van ons doorstuurde. Toeval dat Anton dat net deed op het moment dat Blood Red Shoes op zoek was naar een support. Maar wij stonden op dat moment artistiek al best ver, en dat was vooral de reden waarom Blood Red Shoes ons hebben meegenomen.”

“Succes is iets heel persoonlijks: bepaalde dromen die uitgekomen zijn.”

Maar wat is succes nu eigenlijk?

Er zijn bijna evenveel definities van succes te verzinnen als er muzikanten zijn. Een beginnende gitarist zal in de wolken zijn als hij zijn favoriete riff kan naspelen. Voor een gevorderde band is een buitenlands concert waar 200 man op afkomt een klinkende overwinning. En bij echt professionele muzikanten of dj’s is het financiële aspect een belangrijke graadmeter: verkoop ik genoeg platen en tickets om mijn dagelijks brood te verdienen?

In elk geval is succes relatief en zeer contextgebonden. Een bepaalde artiest kan superveel succes hebben in een bepaalde niche, nooit gespeeld worden op de radio maar toch belangrijke zalen uitverkopen. Dat is uiteraard een ander verhaal dan dat van pakweg Stromae: een uitgekiende promostrategie, een overschot aan talent, singles die het zonder uitzondering goed doen op de radio en op eigen houtje de belangrijkste zalen en festivals wereldwijd platspelen.

“Bovendien,” zegt Kevin, “is er een verschil tussen individuele perceptie en wat men zegt of denkt. Major labels drukken het succes van grote artiesten vaak uit in aantal Instagram-likes of Facebook-fans. Maar wat zegt dat? En wie zijn die mensen, die men, die zeggen dat groep X of dj Y succesvol is? Dat is allemaal heel relatief. Voor mij is succes iets heel persoonlijks: bepaalde dromen die uitgekomen zijn, zoals mijn album gaan mixen in de studio van Sigur Rós, of bepaalde doelen die behaald zijn. Alles waar ik ooit van heb gedroomd te bereiken in Vlaanderen, heb ik nu bereikt: in goeie zalen spelen, een samenwerking met Zealrecords … Dus van hieruit kan ik nu opnieuw beginnen dromen en plannen maken. De basis – mijn eerste plaat – is er, en nu kan ik daarop verder bouwen.” Ian gaat akkoord: “Wij werken naar persoonlijke doelen toe, zoals bijvoorbeeld een plaat opnemen met Chris Goss in Rancho de la Luna. En als we zo’n doel bereiken, dan is dat een persoonlijk succes. Omdat we geen mainstream exposure hebben, schatten de meeste mensen ons succes meestal hoger in dan wat het in realiteit is. Wat objectief als succes gezien wordt, is trouwens heel vluchtig en veranderlijk: veel bands houden het tegenwoordig maar vol zo lang er succes is, en stoppen als dat succes achterwege blijft. Wij niet: door persoonlijke doelen te stellen, en te proberen om subjectief succes bereiken, ben ik ervan overtuigd dat onze carrière duurzamer zal zijn.”

Vaak wordt succes uitgedrukt in geld. “Een artiest is echt succesvol als hij kan leven van zijn muziek”, luidt het dan. Maar de harde realiteit is dat (zeker in Vlaanderen) de grote meerderheid van de muzikanten dat niet kan en dus muziek moet combineren met een andere job. Een mes dat langs twee kanten snijdt: enerzijds biedt een vast maandelijks inkomen een zekere houvast en het nodige budget om te investeren in opnames, gear, live performance … Anderzijds betekent een job sowieso een beperking van de tijd die je in muziek kan investeren, en bovendien zijn niet alle werkgevers zo flexibel dat je wanneer je het wil verlof kan nemen om te gaan touren. Ook Kevin heeft een fulltime job: “De inkomensonzekerheid als muzikant weegt erg zwaar. Maar ik vind het veel gezonder om mijn dromen te bereiken door eerst alle risico’s in te schatten of uit te schakelen dan me halsoverkop in een avontuur te storten. Daarom ben ik momenteel heel blij dat ik een vaste job heb. Ik ga heel beredeneerd te werk: ik begin er bijvoorbeeld pas aan te denken om mijn job op te geven als er voldoende signalen zijn dat mijn carrière in heel Europa van de grond kan komen. Je weet trouwens nooit hoe ‘succes’ evolueert. Daarom hou ik vast aan mijn veilige basis, blijf ik werken en maak ik goeie planningen. Als er zich plots een nieuwe opportuniteit aandient, evalueer ik alle pro’s en contra’s. Maar het financiële aspect en de zekerheid zullen zeker de doorslag geven in mijn beslissing om bepaalde grote stappen al dan niet te zetten.”

Ian koos een andere weg. Van in het begin van de ontwikkeling van Wallace Vanborn probeerde hij het te redden zonder job. “Toen ik nog op Sint-Lucas studeerde, kwam plots het besef dat ik muziek moest en zou gaan maken. Ik heb dan ook al snel de ingesteldheid gehad dat ik daar voluit voor wilde gaan en dat ik desnoods wel even zonder geld wou proberen te leven. Ik had het geluk dat mijn moeder, die schrijfster is, dat begreep, maar ik heb de eerste vier jaar eigenlijk echt wel armoede gezien. Langs de andere kant besef ik dat toen wel de basis is gelegd voor wat er nu aan het gebeuren is. De andere bandleden moesten wel werken, dus ik was zowat de drijvende kracht voor de creativiteit van Wallace Vanborn. Dat was niet gemakkelijk, maar het loont nu wel.”

Veel succes!

Hoe vaak wensen we iemand succes, meestal zonder daar echt bij stil te staan? Eigenlijk zouden we daar meteen een formule moeten kunnen aan toevoegen: succes = talent + drive x toeval ÷ … Of nee, misschien beter niet. Laat elke muzikant maar voor zichzelf bepalen wat succes precies is. Laat het toeval zijn werk doen en het talent zich ontplooien. Dat maakt muziek net zo boeiend en onvoorspelbaar. Hoe je het ook aanpakt: veel succes!