dossier_spelen-in-Amerika

Spelen in de USA

Onze popadviseur zocht uit hoe het kan.

Aaaaah, Amerika! The land of the free (nou), waar de opportuniteiten als rijpe sinaasappels in de gouden avondzon aan de bomen hangen (mja) en de dollars voor het rapen liggen als je maar hard genoeg je stinkende best doet (lijkt al bij al toch ook dik tegen te vallen). Voor veel bands en dj’s hebben de States nog altijd een bijzondere aantrekkingskracht. Toegegeven: if you can make it there, you’ll make it anywhere (of zo lijkt het toch), al is zonder plan of de nodige contacten naar daar trekken niet altijd het beste idee. En dan moet je er in de eerste plaats nog binnengeraken, natuurlijk.

Coely, SX en heel recent ook nog speedmetalband Evil Invaders: het lijstje met Belgische artiesten die de toegang tot de VS geweigerd worden, dikt aan. Het verhaal van Coely en SX is ondertussen welbekend: ze waren allebei uitgenodigd om te spelen op het prestigieuze showcasefestival South By Southwest (SXSW) in Austin, Texas. Een mooie kans voor ambitieuze Belgische artiesten om zich te tonen aan het Amerikaanse publiek en vooral aan de buitenlandse muziekindustrie, maar toen bleek er plots iets niet in orde met de papieren van een aantal acts, terwijl andere wél vrolijk fluitend de grenscontrole waren gepasseerd. Wat er precies fout is gelopen, en wat je precies moet doen om zonder problemen Amerika binnen te wandelen, doen we in dit artikel uit de doeken. We sprokkelden getuigenissen en leerden heel veel bij van Caro Tanghe (Oathbreaker), Hans Ascrawat (management van o.a. SX, Goose, Bent Van Looy, The Black Box Revelation …), Filip Korte en Niels Van Malderen (management Coely, Dvtch Norris …), Colin H Van Eeckhout (Amenra) en Raymonde Versali (die vele jaren lang visumdossiers behandelde op de Amerikaanse ambassade in Brussel en nu op zelfstandige basis artiesten begeleidt in hun zoektocht naar de juiste documenten).

To ESTA or not to ESTA?

Het grote probleem waar Coely, SX en Evil Invaders tegenaan zijn gebotst, was het zogenaamde Electronic System for Travel Authorization, kortweg ESTA. Dat is voor alle duidelijkheid géén visumprocedure, integendeel: ESTA maakt deel uit van het Visa Waiver Program en maakt een visum net overbodig voor toeristen of zakenreizigers uit bepaalde landen, op voorwaarde dat je niet langer dan 90 dagen blijft. Als je als Belg naar Amerika trekt voor een business meeting of om een rondreis te maken, dan volstaat die ESTA normaal gezien. Maar die ESTA is bijzonder beperkt en wordt maar beter nooit gebruikt door artiesten die in de VS willen spelen of opnemen, vertelt Raymonde Versali. Een ESTA laat je op geen enkele manier toe om betaalde opdrachten te gaan doen, dus een optreden waar je voor betaald wordt, is al uit den boze. Maar het gaat nog een pak verder dan dat: ook optredens waar je niet voor betaald wordt maar waarvoor tickets worden verkocht, of een volledig gratis promoconcert, of een opnamesessie met promo eraan gekoppeld etc. worden in de praktijk vaak niet aanvaard als je het land binnen wil met ESTA.

De procedure is nochtans heel aantrekkelijk: je kan tot 72 uur op voorhand een aanvraag indienen en je betaalt maar $ 14 per persoon. Die eenvoudige en goedkope procedure heeft in het verleden al heel veel artiesten verleid om met ESTA naar Amerika te reizen. Raymonde wijst echter op de gevaren: 24 uur voor elke vlucht naar de US worden alle passagierslijsten gecheckt. Als de US Immigration controleurs botsen op zaken die ze liever niet zien (bijvoorbeeld een vroegere veroordeling, zelfs voor lichte feiten, je paspoort dat ooit gestolen werd etc.), of een vermoeden hebben dat je niet zomaar als toerist gaat reizen, kunnen ze dus binnen de 24 uur je ESTA-approval intrekken.

En dan sta je klaar op de luchthaven en krijg je het bericht dat de luchtvaartmaatschappij je niet mag meenemen. En dat is nog niet alles: als je ESTA één keer geweigerd of ingetrokken is, kan je nooit meer het land in zonder visum. Ook bands die altijd hun plan trekken als Oathbreaker en Amenra, en die in het verleden al meermaals in de VS tourden met ESTA, zagen in dat dat niet langer houdbaar is en trekken niet meer naar Amerika zonder de juiste visums.

Waarom trokken SX en Coely dan toch naar SXSW met zo’n ESTA-document? Filip, Niels en Hans zijn zeer duidelijk: niét omdat ze er zomaar van uitgingen dat ESTA zou volstaan. Hans runt een gerespecteerd bedrijf dat o.a. tourmanagement verzorgt voor Alt-J, Justice, Air, The 1975 etc. Hij wéét hoe het in elkaar zit, en bevestigt dat hij nooit zomaar een Amerikaans avontuur voor zijn artiesten op poten zou zetten zonder de nodige visums. Alle drie wijzen ze met de vinger naar de organisatoren van SXSW. Op hun site, en op de officiële uitnodiging die ze kregen voor Coely en SX, staat zwart op wit dat ESTA zou volstaan om er te spelen, omdat het gaat om een ‘culturele uitwisseling’ en om onbetaalde gigs in het kader van een showcasefestival. Ze wisten alle drie dat hun artiesten met ESTA geen andere shows mochten spelen buiten het officiële festival, en hielden zich daar ook aan. En toch. Tot op vandaag blijft er onduidelijkheid bestaan over de exacte reden waarom hun ESTA’s werden ingetrokken, al lijkt het er sterk op dat de Immigration officers hebben geoordeeld dat spelen op een festival waar tickets voor worden verkocht, gelijk staat aan optreden tegen betaling. Het laatste woord is daar nog niet over gezegd …

Een visum voor elke letter van het alfabet

Zo erg is het nu ook weer niet, maar van zodra je je een beetje in de wereld van de work permits en officiële inreisdocumenten verdiept, kan je maar beter de letters B, O en P goed kennen. We overlopen de opties even in alfabetische volgorde.

Raymonde wijst op het feit dat een B-visum een relatief goedkoop, eenvoudig én veilig alternatief voor ESTA kan zijn, op voorwaarde dat er geen geld wordt verdiend. Een B1 Business visum is normaal gezien niet geschikt voor ‘professionele’ muzikanten, uitgezonderd in volgende situaties:

  • De artiest neemt in de US deel aan een ‘cultureel programma’ dat ondersteund wordt door het thuisland, speelt daar voor een publiek dat niet hoeft te betalen en krijgt alle kosten terugbetaald door de overheid van het thuisland.
  • De artiest komt naar de US om opnames te maken, die opnames worden enkel buiten de US verdeeld én de artiest treedt tijdens zijn/haar verblijf niet op voor een publiek.

Een B2 Tourist visum kan worden aangevraagd door ‘amateurmuzikanten’ die in de US gaan optreden voor een goed doel of op een event met een sociale insteek. Ook hier mag er niets vediend worden (de Amerikaanse wet daaromtrent definieert een amateurmuzikant als iemand die doorgaans geen geld verdient aan een optreden, behalve een onkostenvergoeding), maar de kosten voor het verblijf in de US mogen wel worden terubetaald.

Zo’n B-visum is eigenlijk best wel haalbaar: er is geen complexe en langdradige procedure bij de United States Citizenship and Immigration Services (USCIS) voor nodig, en de kost blijft beperkt tot ca. € 160 per persoon. Er is wel een interview voor nodig op de Amerikaanse ambassade in Brussel.

Van zodra je gaat optreden voor een betalend publiek of van zodra je een fee ontvangt voor je optreden, ben je verplicht om een performance visum aan te vragen via een gespecialiseerd bureau, en dat is het moment waarop het allemaal wél ingewikkeld en duur wordt. Er zijn meerdere opties voor zo’n performance visum:

  • Een O-1A visum is bedoeld voor ‘individuals with extraordinary ability in the arts’ die daar ook nationaal of internationaal voor worden erkend.
  • Een O-1B visum moet worden aangevraagd voor personen die de O-1A artiest bijstaan tijdens de optredens: de technische crew dus.
  • En dan is er ook nog het P1 visum voor ‘individuen die een integraal en essentieel deel uitmaken van een groep van artiesten die om een of andere reden uniek zijn en daar gedurende een lange periode internationale erkenning voor hebben gekregen’.

Raymonde, die met meer dan 30 jaar ervaring op de ambassade toch heel goed weet waarover ze spreekt, weet tot op de dag van vandaag nog altijd niet wanneer je precies een O- of een P-visum krijgt; dat blijft blijkbaar altijd afwachten. Wat ze wél weet, is dat de procedure erg intensief, tijdrovend en duur is. De aanvraag (‘petition’) voor je work permit moet worden ingediend door een gespecialiseerd kantoor in de Verenigde Staten. Zij stellen de officiële documenten op, verzamelen de vereiste geloofsbrieven van het Amerikaanse label, PR-bedrijf of de Amerikaanse booking agent waar je bij zit etc. Vervolgens dienen ze de aanvraag in bij de immigratiediensten, die beslissen of ze de aanvraag goedkeuren of niet. Wordt je aanvraag goedgekeurd, dan kan je op de Amerikaanse ambassade in Brussel je visum aanvragen. Vooraleer je dat dan effectief ook krijgt, moet je eerst wel nog een interview gaan afleggen (Amerika is trouwens het enige land ter wereld dat dat eist). Het is duidelijk dat dat allemaal niet op een paar dagen tijd geregeld is: de volledige procedure neemt al snel drie maanden in beslag. Dat is vaak te lang: veel artiesten die als support voor een andere band kunnen gaan touren in de States, krijgen dat pas een paar weken op voorhand te horen. Spoedprocedures zijn altijd mogelijk, maar kosten natuurlijk een aardige duit meer.

Los van de slopende procedure is ook het financiële plaatje vaak een struikelblok. Voor het indienen van de aanvraag betaal je al snel een kleine $ 500. De petitioner die de aanvraag indient, doet dat ook niet gratis: fees van $ 1.200 tot $ 1.500 zijn geen uitzondering. Reken daar nog de advocatenkosten bij, eventueel een kost voor premium procession etc. en je zit al snel aan een kost van $ 3.500 à $ 4.000 voor een visum voor alle artiesten. Neem je ook nog crew mee, reken dan maar op ongeveer dezelfde kost voor je technieker(s). En dan heb je nog geen vliegtuigtickets, transport, hotels etc. geboekt. Laat het dus vooral duidelijk zijn dat het voor een doorsnee Belgische artiest vooral heel veel kost om in de VS te gaan spelen en doorgaans weinig tot geen geld opbrengt.

Hoe lang mag je nu met zo’n visum in de States blijven? Ook dat is moelijk op voorhand te voorspellen. Vaak wordt een visum toegekend voor een jaar, of voor echt grote artiesten soms voor drie jaar. Maar het kan evengoed zijn dat je maar een werkvergunning krijgt voor de exacte duur van een tournee, of voor vijf dagen als je maar één show speelt. Als je dacht om in dat laatste geval nog wat de toerist te gaan uithangen na je show, dan kan je dat maar beter melden aan de immigration officer op het moment dat je het land binnenkomt. Doe je dat niet, dan stempelt die de officiële einddatum van je werkvisum in je paspoort en verblijft je dus illegaal in het land als je daarna nog wat gaat rondrezen. Geen aanrader.

Op de vraag waarom de Amerikanen het eigenlijk zo lastig maken om als artiest het land binnen te geraken, worden er doorgaans twee antwoorden gegeven: enerzijds de verscherpte veiligheidmaatregelen in het kader van terreurbestrijding, en anderzijds (en wellicht ook relevanter) het protectionisme van de Amerikaanse unions of vakbonden. Die redeneren dat ze in Amerika al voldoende getalenteerde artiesten en crew hebben rondlopen, die allemaal hun boterham moeten verdienen. Wie vanuit het buitenland dus geld wil komen verdienen op de Amerikaanse markt, moet kunnen aantonen dat hij of zij uniek, onmisbaar, excellent etc. is. Als dat niet bewezen wordt, gaan de grenzen onherroepelijk dicht.

What’s the plan, Stan?

Uit al het bovenstaande is het duidelijk dat het zonder duidelijk plan weinig tot geen zin heeft om in de States te gaan spelen. Meer nog, zonder officiële uitnodiging of aanbevelingsbrieven van een Amerikaans label, management of agency komt je meestal gewoon het land niet binnen. Voor veel muzikanten is het een grote droom om ooit voor een Amerikaans publiek te kunnen optreden, maar die droom spat heel vaak uiteen op de financiële of administratieve obstakels. Een stevige reputatie opbouwen in eigen land en Europa, je plek veroveren, voldoende vraag creëren in de States, zorgen voor een goeie omkadering, distributie etc: het zijn maar enkele stappen in het grote plan dat ertoe kan leiden dat je de plas ooit succesvol kan oversteken. Colin vertelt een gelijkaardig verhaal: Amenra heeft jarenlang niet meer getourd in de States, maar met de nieuwe plaat ‘Mass VI’ die er binnenkort aankomt, kwam er van de Amerikaanse fans zodanig veel vraag naar nieuwe liveshows dat ze ondanks de zware kosten toch beslisten om er opnieuw naartoe te trekken.

Wat hebben Coely of SX nu eigenlijk verloren door niet op SXSW te kunnen spelen? Hans relativeert: SX gaat sowieso in de toekomst nog touren in Amerika, en uiteraard was het management altijd al van plan om daarvoor de normale administratieve procedure te volgen. SXSW was een mooie extra, maar dan vooral om bijkomende aandacht te kunnen generen voor hun PR-campagne die op dit moment in de US loopt (er is airplay op verschillende zenders en de onlinepers is ook mee). Filip en Niels geven toe dat Amerika dit jaar nog geen topprioriteit was voor Coely. Maar met meer dan 400 shows in Europa op de teller was het momentum er wel om wat lawaai te gaan maken. Er was iemand die PR voor Coely ging doen tijdens SXSW, en een aantal invloedrijke blogs hadden een interview met haar gepland. Dat viel natuurlijk allemaal in het water. Eén lichtpuntje: de aandacht voor Coely door het SXSW-feit was nog nooit zo groot geweest. Het verhaal dat Coely Amerika niet binnen mocht, werd zelfs nieuws op Billboard.com. Maar zowel voor SX als voor Coely zijn het vooral zuurverdiende euro’s die gewoon down the drain gingen. Geld dat ze sowieso veel beter hadden kunnen gebruiken voor de verdere ontwikkeling van hun carrière.

Dus: kei- en keihard werken om je reputatie hier op te bouwen, de juiste contacten opbouwen, voldoende bij elkaar sparen om de hele papierwinkel te financieren en you’re in. Samengevat in deze 30 woorden klinkt het heel simpel, maar vooral dat eerste vraagt vaak jaren werk en tonnen doorzettingsvermogen. Maar als het ergens je ambitie zou zijn om ooit de U.S. of A. te gaan platspelen, dan hopen we uit de grond van ons hart dat het je lukt.