Jimmy-Turbo-49head

Soundchecken

Muziek ontdekken.

‘One, two, one, two. Oké! Basdrum! Oké! Snare! Wacht, even microfoon verplaatsen. Nog eens snare. Oké! Toms. Wow, die zingen veel. Wacht even. Nog eens toms. Ja, goed. Floor! Hm, lekker laag. Oké. Cimbalen! Oké! Alles samen. Goed. Bas! Waar zit de bassist? Naar het toilet? We zijn wel aan het soundchecken, hé! Tweede gitaar, dan maar. Hoe? Je snaren aan het verwisselen? Leadgitaar? Vast in de file? Ja, maar, gasten, zo niet, hé!’ Scenario voor een nieuwe komische reeks? Neen, dit is een letterlijke weergave van een soundcheck van een band die ik onlangs ging interviewen. Soundchecken, het woord zegt het zelf al, is ervoor zorgen dat de sound van een band mooi gebalanceerd door de frontspeakers verspreid wordt. Voor bands gepokt en gemazeld in het livecircuit is soundchecken vaak een noodzakelijk kwaad. Sommigen laten het over aan roadies en technici. Voor jonge bands die met de zenuwen in de knieën voor het eerst een podium bestijgen, is een soundcheck vaak een extra stressfactor. ‘Gaat het wel goed klinken in de zaal? En op het podium?’ Omdat wij jullie aan de vooravond van het festivalseizoen – we hopen dat de jonge garde veel aan spelen toekomt – niet geheel onbeslagen het podium op willen sturen, toch een klein soundcheckdossiertje.

Een goed concert valt of staat met een goede soundcheck. Straffe uitspraak? Neen, althans niet volgens Jimmy ‘Turbo’ van Rietvelde, de vaste mixer van onder andere Ansatz der Maschine, Addicted Kru Sound en Anton Walgrave. “Een soundcheck dient in de eerste plaats om je ervan te vergewissen dat de microfoons, DI’s, kabels, etc. werken en dat je als mixer alle instrumenten gehoord hebt. Het is de bedoeling dat je voor de muzikant een comfortzone creëert en dat je hem qua sound geruststelt voor het optreden.”

TIP: muzikanten kunnen voor een deel zelf al zorgen voor die comfortzone. Het is de aard van het beestje, maar veel muzikanten kijken zo uit naar een optreden dat ze vergeten hun materiaal te checken. Voor alles geldt: ga in het repetitiehok al na of al je kabels, effectpedaaltjes, gitaren en drums geen mankementen vertonen. Wie tijdens een soundcheck geconfronteerd wordt met een technisch mankement vergroot de stress en verkleint de soundchecktijd, wat voor frustratie zorgt bij de andere bandleden.

Jimmy, door al je live-ervaring weet je als geen ander wat er nodig is voor een degelijke soundcheck.
Jimmy: “Als mixer moet je er vanuit gaan dat het geluid na een soundcheck een benadering zal zijn van de uiteindelijke sound. Het publiek geeft een niet te onderschatten invloed op het globale geluid, in de eerste plaats al door zijn afwezigheid. Het gebeurt dat je de soundcheck niet onder controle krijgt en met een bang hart afwacht, tot het publiek binnenstroomt. En dat draait meestal wel positief uit. Publiek doet veel, zeker wat demping betreft. Wat helpt, is dat je door lang mee te draaien de meeste Belgische zalen leert kennen. In België worden we verwend, hoor. De kwaliteit van het materiaal is hier bijvoorbeeld veel beter dan in het buitenland, zeker buiten Europa. In de VS is het soms echt armoe troef, zelfs op plekken waar grote bands spelen.”

Soundchecks verlopen steevast volgens een stappenplan: drums, bas, gitaar, keyboards, zang. Volg jij dat ook?
Jimmy: “Bij een lange soundcheck kan het anders. Dan maak je voor ieder instrument apart genoeg tijd. Bij een linecheck heb je maar 20 minuten voor een change over en de soundcheck samen. Dan doe ik eerst de gitaren en de zang, omdat de drummer meestal het meeste opstelwerk heeft. Als de muziek geconcentreerd zit rond de zang, dan doe ik die eerst. Makkelijk is dat niet, omdat niet alle zangers zomaar out of the blue durven te zingen. Het loont wel vaak de moeite om heel de mix te concentreren rond de zang: als dat goed zit, laat ik de zangmicrofoon open staan tijdens de hele soundcheck. Zo hoor ik ook goed hoe de overspraak van andere instrumenten in de zangmicrofoon terechtkomt, waar ik tijdens de mix rekening mee kan houden. Andersom loop je het risico dat je bijvoorbeeld te veel drum in de zangmicrofoon krijgt.”

TIP: speel tijdens de soundcheck zowel je stilste song als je luidste. Op die manier krijgt de mixer vooraf al te horen wat de pieken zijn in de groepssound en kan hij daar rekening mee houden. Na de soundcheck van de zanger speel je best een refrein, in loop, zodat de mixer een referentie heeft om de sound af te stellen. Het loont ook de moeite om de mixer een lijstje te geven met songs en hun aankleding. Als de drummer bij de ene song met brushes speelt, de andere met rods of met mallets, dan kan de mixer daar rekening mee houden. Ook als er extra effecten op de stem moeten komen. Tijdens de soundcheck of linecheck krijg je niet de tijd om alles te testen.

Soundchecks duren meestal een uur of meer. Wanneer is een soundcheck voor jou geslaagd?
Jimmy: “Ik heb onlangs in De Kreun Master Musicians of Bukkake gemixt. De soundcheck duurde anderhalf uur, de opbouw inbegrepen. Dat is best een luxe. Een soundcheck is geslaagd als de sound goed zit, uiteraard, maar ook als de muzikanten tevreden van het podium stappen. Als dat al zo is voor de show, dan volgt er bijna zeker een goed optreden. Een gerust muzikantengemoed is goud waard. Stappen ze misnoegd weg, dan merk je dat tijdens het optreden en wordt er vaak gespeeld met de rem op.”

“Ik hoor muzikanten tegen elkaar soms zeggen dat ze pas tijdens de soundscheck horen wat tijdens repetities al maanden gespeeld wordt”

Er bestaat ook zoiets als monitormixen op het podium. Grotere bands touren met een front of house mixer en een podiummixer, maar meestal doet de FOH-mixer beide. Dat maakt van een soundcheck soms een ware geluidspuzzel: je moet immers rekening houden met het geluid in de zaal én op het podium.
Jimmy: “Je moet een beetje bij de pinken zijn, ja. Als er vijf of zes muzikanten op het podium staan, kan er veel tijd in de podiummix kruipen. Veel hangt ook af van de band zelf: goed gerodeerde muzikanten weten wat er bij een soundcheck komt kijken, en blijven meestal staan als ze zelf niet aan de beurt zijn. Ze geven wel aan wat ze in hun monitor willen horen en hoe luid. Dan gaat het handje in de lucht, en als het geluid en de mix goed zit, laten ze de hand zakken. Een stilzwijgende afspraak die een mixer veel tijd kan besparen. Voor festivals is dat een gouden tip; ook voor beginnende muzikanten, omdat ze vaak niet weten wat ze moeten vragen. Ik heb bands gezien die op het podium in no time een perfecte mix maken voor zichzelf. Dat is kwestie van ervaring, ook.”

TIP: communiceer op het podium. Uiterst belangrijk. Vraag daarom naar de naam van de mixer. Dat klinkt nogal belachelijk, maar liever dat dan de mixer aan te spreken met ‘meneer de mixer’. Wees niet te beroerd om te verduidelijken wat je in je monitor wil. Niets zo vervelend als tijdens een concert op een eilandje te staan spelen en enkel jezelf loos te horen gaan. Als bandleden niet met maar naast elkaar spelen, gaat het optreden de mist in. Als er geen tijd is voor een lange soundcheck, vraag dan de basis in je monitor: kick, snare, bas en zang, en geef tijdens het spelen zelf aan wat minder of meer mag. Maar begin niet te molenwieken met je armen.

De eerste keer op een groot podium of spelen met een heuse PA: voor jonge bands is het vaak een grote aanpassing. Alleen al omdat ze anders klinken dan in het repetitiehok …
Jimmy: “Ja, dat kan nogal voor wat verwarring zorgen. Ik hoor muzikanten tegen elkaar soms zeggen dat ze pas tijdens de soundcheck horen wat tijdens repetities al maanden gespeeld wordt. Nu, het is zowel voor de muzikant als de mixer moeilijk: de band weet niet precies wat ze moeten verwachten van een sound- of linecheck en de mixer weet vaak niet wat hij mag verwachten van de bandsound. Dan is het toch belangrijk om je wensen duidelijk kenbaar te maken. Of om een systeem in te bouwen.”

Instrumenten klinken on stage vaak erg luid, omdat versterkers op repetitieniveau blijven staan. Vaak vraagt de mixer dan of het op het podium wat stiller kan, zeer tegen de zin van de muzikant.
Jimmy: “Een heikel punt, ja, want je vraagt eigenlijk of ze hun sound willen aanpassen en dat gaat vaak ten koste van de speelbeleving en het groepsgeluid. Het ideale scenario is dat je als gitarist bijvoorbeeld verschillende versterkers gebruikt voor verschillende omstandigheden. Wat kan helpen, is je versterker naast je zetten. Een Fender Twin Reverb kan je bijvoorbeeld kantelen, zodat het geluid naar je oren gericht wordt en niet rond je benen fladdert. Erg handig. Speakers op kniehoogte leveren op het podium een ander geluid dan in de zaal. Het gebeurt dat je als mixer geen controle hebt over de gitaarklank, omdat die op het podium te luid staat. Als de sound goed zit, heb ik er geen probleem mee. Cimbalen kunnen ook lastig zijn: een drummer die luid slaat, zal altijd bepalend zijn voor de sound van de hele band.”

TIP: als je niet aan de beurt bent, speel niet. Dat zorgt enkel voor verwarring. Dit blijkt een erg moeilijk te handhaven regel te zijn, vooral voor drummers. Zij missen vaak het ‘wees stil gen’.

TIP: sla niet in paniek als je plots feedback door de zaal hoor galmen. Tijdens de soundcheck moet de mixer de juiste frequenties zoeken, zich bezighouden met equalizing en aan veel verschillende knoppen draaien. Blijf dan ook doorspelen als je tijdens de soundcheck feedback hoort. Mixers weten wel wat ze daarmee aan moeten vangen.

Naar het schijnt zijn akoestisch stille instrumenten als contrabassen, cello’s, violen moeilijk te blenden met het globale geluid, zelfs al gaat er een uitgebreide soundcheck aan vooraf.
Jimmy: “Voor een strijkkwartet kan je een perfecte balans maken, maar in een pop-, rock- of countrygegeven is dat geen sinecure. Een microfoon zorgt vaak voor overspraak, een versterkend elementje voor een onnatuurlijk klank. Veel hangt af van hoe lang een mixer al met een band werkt: Ansatz der Maschine gebruikt een viool en een hoorn, maar ik ben dat al zo gewend dat ik tijdens de soundcheck niet meer moet zoeken naar een manier om die instrumenten optimaal te versterken.”

picture2
Jimmy ‘Turbo’ van Rietvelde © Koen Bauters

Bestaan er volgens jou manieren voor jonge bands om zich voor te bereiden op soundchecks? Ik denk maar aan PA-repetities, al ligt dat voor een beginnende band niet meteen voor de hand, wegens kostelijke investering.
Jimmy: “Dat is uiteraard wel ideaal, ja. Voorbereid zijn en beseffen dat het anders gaat klinken, dat is al veel. Als drum en bas goed hoorbaar zijn, en ook de zanger hoort zichzelf goed, dan zijn al een paar voorwaarden voldaan. Bands mogen niet verwachten dat ze in hun monitors een mix krijgen die hetzelfde is als in de zaal. Eigenlijk dienen de monitors op het podium louter om te versterken wat je niet goed hoort op het podium, niet meteen om een zeer goeie mix te krijgen.”

TIP: laat het gebruik van effecten – in de stem en voor de globale sound – over aan technici, tenzij je met een erg obscuur of zeer specifiek effect werkt. De stem krijgt doorgaans wat reverb of delay.
TIP: als je na de soundcheck, tijdens het spelen zelf, merkt dat je niet het gewenste geluid uit je monitor hoort, vraag dan wat je wil als het nummer afgelopen is of geef een seintje tijdens het spelen. Het heeft totaal geen zin om een nummer stil te leggen en je grieven kenbaar te maken. Dat is niet enkel onprofessioneel, maar haalt bovendien de vaart uit de show. Zeer contraproductief, dus.
TIP: soundcheck bijna afgelopen? Speel dan een paar songs volledig en ga – als het kan – allemaal apart eens luisteren naar het geluid in de zaal, om je ervan te vergewissen dat de sound goed zit. Die zal nog veranderen tijdens het spelen zelf, maar wie op het podium niet zo’n denderende mix heeft, weet wel dat het in de zaal goed klinkt. Voor drummers is dat uiteraard onmogelijk.

Er bestaat ook nog zoiets als een linecheck, waar bands en mixer amper een kwartier krijgen voor een change over en een zeer rudimentaire soundcheck. Hoe lang duurt het dan in principe voor je een degelijke sound krijgt in de zaal?
Jimmy: “Meestal reken ik op één hele song voor een goeie balans. Belangrijker is dat alle bronnen goed binnenkomen, op een goed niveau. Als het om een vaste band gaat of je werkt met bekend materiaal, dan weet je vooraf wel waar je aan toe bent. Zelfs al loopt het fout dan nog kan ik alles rechttrekken in twee of drie nummers.”

Maar daar komt wel wat métier bij kijken, want voor een eerste soundcheck lijkt me enkel een linecheck niet meteen een cadeau. Niet als mixer, niet als band …
Jimmy: “Dat is zo. Ik kan me die momenten van totale ontreddering nog goed voor de geest halen.”

TIP: een gewaarschuwd muzikant is een band waard. Wie zelf wat kent van soundchecken of een beetje op de hoogte is van techniek heeft eigenlijk ook een stapje voor en kan zelfs problemen oplossen, mochten die voorkomen. Bij de start van elke soundcheck testen geluidsmixers in principe alles, maar sommigen durven door gebrek aan tijd, stress, vermoeidheid wel eens iets te vergeten. Het loont daarom de moeite om iemand in de band aan te duiden als ‘soundcheckbaas’, en hem alles te laten regelen on stage. Hij of zij kan er bijvoorbeeld ook op toezien dat alles goed verloopt: zijn alle kanalen gepatched? Klinken alle kanalen in de zaal goed? Krijgt iedereen on stage genoeg te horen?
TIP: een soundcheck is GEEN repetitie, dus gebruik je tijd nuttig en begin geen volledige songs te spelen, omdat je ze nog niet helemaal in de vingers hebt.