Reggae in Vlaanderen

Een brokje vaderlandse reggaegeschiedenis

Een poosje geleden organiseerde Poppunt samen met Reggae Geel de eerste echte reggaewedstrijd in Vlaanderen: Catch a Mic. We gingen op zoek jong reggaetalent van eigen bodem en het werd een onverhoopt succes. Reggae leeft, zoveel is duidelijk! Een mooi moment om eens te focussen op de geschiedenis van het genre hier bij ons. “Om het verhaal van de reggae in Vlaanderen ietwat te situeren, moeten we terugkeren naar het Antwerpen van eind jaren ’70”, zegt Karel Michiels, notoir reggaespecialist en journalist bij De Standaard. “Voor de geschiedenis van het genre verwijs ik graag door naar www.reggae.be, een portaalsite voor all things reggae.” Ons onderzoek werd verder gestoffeerd met aangename babbels met Moogsta (tot voor koort TMF Coolsweat Veejay én jurylid van de wedstrijd Catch a Mic) en Stef van Bong Productions sound system en medeorganisator van Reggae Geel. Drie mannen met kennis van zaken.

Een brokje vaderlandsche reggaegeschiedenis

Karel: “Je kan stellen dat reggae in België is beginnen leven eind jaren ’70, ten tijde van de reggaewinkel Rasta Connection aan het Sint-Jansplein in Antwerpen, in die tijd ook het centrum van de punkbeweging. De winkel verhuisde later naar de Ernest Van Dijckkaai, waar de tot Rasta Snack Attack omgedoopte bistro met platenwinkel en videogamezone uitgroeide tot de belangrijkste ontmoetingsplaats van de eerste generatie Antwerpse reggaefans. Na die winkel is er op de Stadswaag een club gekomen, Music Station Import, van Brent Clarke, die vroeger nog met Bob Marley heeft gewerkt. Daar lag het epicentrum van de reggae in België. Je had toen ook al een aantal sound systems, die ontstaan waren in het Jamaica van de jaren ’50. In Vlaanderen had je er niet echt veel, Er was Professor Cat, die nu het oudste reggaeprogramma in Vlaanderen host, op Radio Centraal. Wie ook belangrijk geweest is in de ontwikkeling van de scene is 5voor12, omdat zij in de jaren ’80 in Hof ter Lo begonnen zijn met het organiseren van reggaeconcerten. De zaal kreeg toen zelfs de naam reggaetempel van België.”

“Ik schreef toen al voor De Morgen. Eigenlijk was ik in al die jaren de enige journalist die over reggae schreef, eerst voor De Morgen en later voor De Standaard. Eind jaren ’80 hebben we het eerste reggaemagazine uitgegeven: Riddim. We hebben het een nummer of zes volgehouden, maar toen werd het duidelijk dat reggae underground was: noch de adverteerders, noch de platenfirma’s hadden er veel oog voor. De laatste jaren is dat wel veranderd, omdat een aantal kleine platenmaatschappijen opgekocht werden door majors en sommige artiesten betere contracten kregen. Later, eind jaren ’90, hebben we een tweede magazine opgestart, Rockers, een blad dat al langer bestond, maar dat we wat opgewaardeerd hebben. Daar zijn een veertiental nummers van verschenen.”

Roots vs. dancehall

Karel: “In die periode merkte ik een breuk in de scene: je had de eerste, oudere generatie die was opgegroeid met de rootsreggae – Bob Marley en consorten – en de nieuwe generatie, die vooral ging voor dancehall en ragga. Eind jaren ’80 begin jaren ’90 zijn veel jongeren met sound systems gestart: de grootste was Fiji Sound uit Antwerpen. Die hadden hun eigen installatie, naar aloud Jamaicaans recept. Ondertussen zijn er veel meer, waarvan Bong Productions uit Geel een van de bekendste is. Er is ook nog de Far West Crew, die de pure Jamaicaanse stijl spelen en het Jamaicaans patois zeer goed beheersen. Ook Civalizee Foundation is heel bekend.”

“Wat concerten betreft, scoren de rootsreggae optredens ook nog altijd, ook al omdat er nu wat een revival aan de gang is van rastareggae nieuwe stijl. De meeste artiesten beperken zich niet langer tot één genre, omdat ze zo een breder publiek bereiken. Je kan wel stellen dat de oudere reggaeliefhebber niets moet hebben van de nieuwe muziek, die vanuit Jamaica komt overgewaaid.”

“Als we het hebben over commerciële reggae, mogen we de Skyblasters niet vergeten, de band die in België op commercieel gebied het verste geraakt is. Zij stonden eigenlijk helemaal los van de scene en speelden reggae à la Bob Marley. Wat veel mensen trouwens niet weten is dat Bob Marley zélf pas na zijn dood bekend geworden is. Hij werd nogal altijd zeer gerespecteerd, maar speelde niet de reggae zoals die toen in Jamaica gemaakt werd. Hetzelfde verhaal krijg je nu met de dancehall: als je iemand als Shaggy hoort, wijkt dat toch wel fel af van wat ze in Jamaica draaien. Nu ja, ik ben fan van commerciële reggaegroepen als The Skyblasters of UB40, omdat ze een hele hoop mensen reggae hebben leren kennen.”

“Er bestaat uiteraard nog veel interesse voor rootsreggae, ook bij jongeren die doorgaans naar dancehall luisteren. Als een groep als Burning Spear – toch één van de grote klassiekers – naar Couleur Café komt, dan gaat de tent steevast uit zijn dak. Terwijl die mannen al dertig jaar dezelfde nummers spelen. Of kijk naar dub: ontstaan in Jamaica in de jaren ‘70, vooral om de dj’s hun ding te laten doen, maar dub heeft zich vooral buiten Jamaica ontwikkeld. Daar wordt nu nog nauwelijks dub gemaakt. Ik loop veel jonge gasten tegen het lijf die me iets laten horen waarvan ze denken dat het nieuw is, maar eigenlijk dateert het uit die periode. Reggae heeft iets tijdloos, vind ik. Zowel wat de muziek als de stijl betreft. Wie al lang naar reggae en aanverwanten luistert, ontdekt dub in veel andere muziek: drum ’n’ bass, Massive Attack, jungle, ambient, triphop … toen wij dat voor de eerste hoorden in de jaren ’90 dachten we dat het een nieuw soort dub was.”

Typische Belgische stijl

Karel: “De debuut-cd van Uman, die vroeger nog bij Da Puta Madre gespeeld heeft, kun je de stempel Belgische reggae geven. Op zijn plaat hoor je een beetje Brel, accordeon, bandoleon … Hij noemt het zelf reggae van hier, van hem. Je hebt verder ook nog Savannah Station, maar die lijken nogal op Sergeant Garcia, die ook wat latin in zijn set integreert; het staat wat af van reggae, maar het klinkt wel goed.”

“In de jaren ’80 draaiden wij rub-a-dub, de reggae die toen nieuw was. Pas later hebben we via de reggaegeschiedenis de roots ontdekt. Ik denk dat dat nog steeds het geval is: de nieuwe generatie leert via de muziek van vandaag de artiesten van vroeger kennen. Het gros van de nummers die nu gemaakt worden, is nog steeds gebaseerd op riddims uit de jaren ’60 en ’70. Een riddim wordt soms tweehonderd keer gebruikt, door steeds wisselende artiesten. Aangezien elke nieuwe lichting gaat zoeken in het verleden, worden ze als ze wat ouder worden rootsreggaefans. Dat zie je trouwens ook op optredens: de leeftijd van de bezoekers verschilt nogal. Ik sta daar soms tussen gasten die bij wijze van spreken mijn kleinkinderen kunnen zijn.”

“Reggae blijft underground: volgens 5voor12 bestaat de scene uit zo’n 4.000 mensen. Veel is dat niet. Naar reggae Geel komt wel meer volk, maar daar zitten een pak buitenlanders tussen. Ik denk dat het een substroming zal blijven omdat de grootste Jamaicaanse sterren nog steeds rebellen zijn, die altijd weer maatschappelijke thema’s aanklagen waar de grote massa het niet mee eens is. En je mag uiteraard de ‘ganja’ niet vergeten, die toch wel onlosmakelijk verbonden is met reggae.”

Bong going strong

Stef: “Bong Productions sound system is al twaalf jaar bezig. Voor ons had je onder andere nog The Daktari sound sytem, Back to Bass en Boombastic. Samen met Bong Productions ontstond in de jaren ’90 in Antwerpen de Far West Crew. Ondertussen bestaan er in België een stuk of vijftig zestig sound systems.”

“Onze eerste MC is overgestapt naar een reggaeband, Bandulu Business, en speelt er nu samen met onze nieuwe MC. Verder heb je nog The Rastronauts, met verschillende mensen van Reggae Geel, Panache Culture, Jahman…”

Dub plates

Stef: “Zeer belangrijk voor de sound systems zijn dub plates: je laat een artiest een aangepaste versie inzingen van één van zijn bekende nummers. Bij Bob Marley zou dat bijvoorbeeld ‘No Bong Sound, No Cry’ kunnen geweest zijn. Die platen zijn dan exclusief en je kan ermee uitpakken tijdens sound system clashes. Onlangs hebben we er een aan Shaggy gevraagd. Normaal gezien vraagt die per dub plate 1.000 dollar, maar aangezien de dollar zo laag staat kwam het op een aanvaardbare 600 euro. We hebben een paar goeie contacten in Jamaica zelf. Mensen die er in een studio werken, laten ons weten wie er komt opnemen. Dan sturen we wat riddims op, tunes en lyrics die we nodig hebben. We storten het geld via Western Union en dan wordt ons de vinylversie opgestuurd, of mp3-splits, waarbij de muziek en de lyrics apart staan, zodat we ze later zelf nog kunnen bewerken.”

“Er zijn sound systems die 500 euro neertellen voor een plaatje dat ze maar één soundclash-ronde gebruiken”, zegt Moogsta, alias Michael Lecocq, ex-TMF Coolsweat Veejay en absolute dancehall fan. “Als het artistiek goed zit, gaat het publiek helemaal uit de bol en zal ook de jury er oren naar hebben. Ik denk dat er nog sound systems zijn die dub plates liggen hebben van Bob Marley.”

“Wij hebben ook aan Shabba Ranks gevraagd iets in te zingen, maar dat blijkt een zeer moeilijke mens om mee af te spreken. als je van hem een goeie dub plates te pakken kan krijgen, dan is het wel meteen wereldklasse. Barrington Levy staat ook nog op het verlanglijstje, maar nu zijn we vooral aan het focussen op Foundation artiesten, die oude gasten van de Studio One tunes. Die mannen blijven natuurlijk niet leven en hun stem blijft ook niet goed. Ik zou graag Alton Ellis op dub plate gecut hebben. Zeven jaar geleden wilden we Dennis Brown cutten, de crown prince of reggae, maar een week voor we onze tune besteld hadden, is die man aan aids gestorven … zeer jammer.”

“Wij spelen alles door elkaar: roots, dancehall, foundation roots, new roots, tunes van Studio One uit de jaren ’60 … alles behalve dub. Er bestaan ook sound systems die enkel dub of dubstep spelen, maar veel zijn er niet. Wij trachten verscheiden te draaien, naargelang het volk dat naar de feestjes komt. Voor sound systems is het alvast makkelijker om aan de bak te komen dan voor een klassieke reggaeband, omdat ze goedkoper kunnen werken. We moeten minder rekening houden met PA-opstellingen, podium, crew … Bovendien spelen we meestal voor een klein publiek, want echt groot is het wereldje niet. De toegangsprijzen liggen ook een pak lager dan in andere scenes.”

Sound systeem set up

Stef: “De meeste set ups bestaan uit drie mensen, wij doen het met twee. De mc – Master of Ceremony of Mic Chatter –hypet de muziek en doet aankondigingen. Ikzelf ben de selector: ik kies de platen en mix. Bij Civalizee Foundation werken ze met een een selector, die de platen aangeeft aan de dj, die ze mixt. De mc zet het volk aan het dansen.”

De crowd

Moogsta: “Wat het meest leeft bij de jeugd zijn de dancehall-evenementen, Dancehall is zowel wat de artiesten als de sound systems betreft de meest dansbare reggae-variant. Onlangs vond er in Antwerpen een heel leuk feest plaats, met o.a. één van de grootste sound systems ter wereld, het Japanse Mighty Crown. Die feestjes zijn echt fantastisch: elk sound systeem brengt zijn eigen massive mee, een achterban of supportersploeg die hen komt aanmoedigen. Het kan er soms heel wild toegaan, maar wel allemaal in een sfeer van peace and unity. One Love, hé. Er is altijd enorm veel ambiance: als de massives samenkomen, brengen ze talloze attributen mee om hen mensen aan te sporen: fluitjes, toeters, bellen, vuurwerk …”

KADER

De belangrijkste exponenten

Civalizee Foundation
Far West Crew
Bong Productions
Uphill Sound
Massive Sound
Ivory Sound
Juggling Discotheque
Skanking Rebel

reggae.be
reggaebel.com
irielion.com/irie
royalsound.proboards29.com/index.cgi?board=table&action=display&thread=1170790711 -
myspace.com/beljammassive
petrolclub.be
myspace.com/petrolreggae
vaartkapoen.be
myspace.com/bigupradio_usa
myspace.com/raggamagazine
reggaesundance.nl

Belgische artiesten:
myspace.com/umanmusic
myspace.com/undefinedsite
myspace.com/messenjahbrugge
myspace.com/dicashflow
myspace.com/laweedfamily
myspace.com/manifestbigbang

Belgische sounds:
civalizee.com
myspace.com/civalizee
uphill.be
fmbrussel.be/programmas/uphill_sound_station.aspx -
myspace.com/soundforthefuture
myspace.com/massivesoundktown
myspace.com/skylarkinsound

Internationale sounds:
myspace.com/supersonicsoundsystem
myspace.com/sentinelsoundsystem
myspace.com/soundquake
myspace.com/davidrodigan
myspace.com/saxonsound