Jan (Strings and Things) en John Joris (JnR)

Tweedehands gitaren: ga niet over één nacht ijs.

Achteraan in Poppunt Magazine staan telkens een paar pagina’s zoekertjes: berichtjes van muzikanten op zoek naar andere musici of naar instrumenten. De laatste jaren is het aanbod tweedehands instrumenten enorm vergroot, of ligt het aan de vlottere communicatie? In elk geval floreert de occasiehandel als nooit tevoren. Veel muzikanten kiezen er dan ook vaak voor om eerst te gaan zoeken in het tweedehands aanbod. Vaak omdat de prijzen er een pak lager liggen dan in de winkel, maar ook omdat  gebruikte instrumenten een verhaal vertellen. Sommigen zoeken vintage materiaal, anderen willen nieuwe apparatuur aan gunstiger prijzen. De laatste jaren is het internet hét platform geworden voor het verhandelen van muziekinstrumenten. Er zijn massa’s zoekertjessites en eBay draait op volle toeren. Wij vragen ons af waar je als koper best rekening mee houdt, en natuurlijk waar de échte koopjes te vinden zijn.

“Er wordt uiteraard veel gekeken naar websites: eBay is daarbij de meest bekende, maar ook op 2dehands.be, kapazaa.be en vooral marktplaats.nl vind je enorm veel tweedehands gitaren.” Aan het woord is Jan, gitaar- en baswizzard bij de Antwerpse muziekwinkel Strings and Things. “Het voordeel van die Belgische en Nederlandse sites is dat je je gitaar zelf kan gaan halen en testen, wat bij eBay uitgesloten is. De ervaring leert me dat jonge gitaristen die een aankoop doen via een buitenlandse site, vaak bedrogen uitkomen: ze zijn niet goed op de hoogte van het aanbod, kennen de juiste prijzen niet en staren zich blind op de ene of andere goedkope aanbieding. Als ze overgaan tot de aankoop en de gitaar wordt bij hen thuis afgeleverd, zorgt dat vaak voor kleine drama’s. En dan komen ze naar hier, natuurlijk: als dan blijkt dat de frets volledig versleten zijn en vervangen moeten worden, dan kijk je al tegen een herstellingskost van om en bij de 200 euro aan. Niet zo leuk, uiteraard.”

“Wie een gitaar wil kopen via een website, doet er goed aan dat instrument vooraf te testen en erop te letten of de frets intact zijn en of de arm niet kromgetrokken is. Sommige instrumenten zijn in zo’n slechte staat dat er niets meer aan te doen valt. Elektronicaproblemen zijn niet zo erg: een potmetertje vervangen kan snel en kost niet veel. Wat ik ook vaak zie, is dat er zeer goedkope nieuwe instrumenten aangeboden worden, maar met een zeer bedenkelijke kwaliteit.”

“Ik krijg vooral met oude gitaren te maken of met instrumenten die iemand heel dierbaar zijn”, aldus John Joris, gitaarbouwer en -hersteller en in Hasselt – en heel België eigenlijk – bekend van muziekwinkel JnR. “Waar ik het meest mee te maken krijg, is dat de snaren te hoog liggen, de intonatie niet juist is, de fretjes versleten zijn … Bij akoestische gitaren zie ik vaak barsten in het bovenblad  of zangbalkjes die losgekomen zijn.”

“Ik vind een gitaar kopen via het internet niet zo interessant, omdat je een gitaar in de eerste plaats zélf moet kunnen voelen, horen en bespelen. Een gitaar moet inspirerend werken en als de liefde overslaat, dan heb je de juiste te pakken. Je moet uiteraard ook kijken bij wie ze gekocht wordt. Jonge muzikanten doen er best aan om tussen henzelf en de verkoper een documentje op te stellen waarin staat dat ze de gitaar kunnen terugbrengen als ze niet bevalt. Laat de verkoper ook verklaren dat het niet gaat om ‘waar uit een misdrijf of voor een nog te plegen misdrijf.’ Dat vind ik toch belangrijk, want ik heb zelf ooit meegemaakt dat ik uit Nederland een mengtafel had gekocht die achteraf gestolen bleek te zijn. Miserie alom!”

Veel jonge mensen zoeken op het net naar hun eerste gitaar. Vraag is of je via het net nog koopjes kan doen en of dat dé manier is om je instrument te kopen?
Jan: “Als je er iets van kent en zelf kan gaan kijken, kan je nog iets op de kop tikken, ja. Maar je moet je vooraf wel grondig informeren. Het nadeel voor ons is dat de klanten de prijzen kennen: ze zien op het internet dat een gitaar in Duitsland honderd euro minder kost, en verwachten dan dat wij hen dezelfde deal kunnen geven. Alleen vergeten ze dat er ook zoiets bestaat als BTW. (lacht) Het enige voordeel dat wij hebben, is dat we garantie geven: als er iets fout is, hebben ze meteen een aanspreekpunt. Kijk, er wordt door Belgische muzikanten veel aangekocht bij Musicstore in Keulen, een winkel met scherpe prijzen die bestelde goederen in twee dagen tijd aan je deur aflevert. Met garantie, maar als er iets aan je instrument schort, dan moet je het daar wel binnenbrengen. Een ritje Antwerpen-Keulen en terug, dat ziet vrijwel niemand zitten.”

John: “Dat is juist. En er schuilen nog addertjes onder het gras: vaak krijg ik gitaren binnen waar ik andere pick-ups op moet monteren of waarvan de hals moet vervangen of herfret worden. De prijs van zo’n herstelling kan aardig oplopen en dan is het goed om weten dat herstellers en restaurateurs andere prijzen hanteren voor instrumenten die niet in hun winkel gekocht werden of die ze niet zelf gebouwd hebben.”

“In Zolder zijn niet zo lang geleden een paar jonge gasten een muziekwinkeltje begonnen, maar ze zijn al failliet: ze hadden een lot oude Gibsons gekocht, maar het bleken vervalsingen. Pijnlijke zaak toch wel. Wie toch iets wil kopen via net het, raad ik aan om een gitaar te kopen die op dat moment niet in is, maar toch heel goed is. En zo vind je er toch aardig wat. Nu is het wel zo dat nieuwe gitaren de laatste jaren zo goedkoop geworden zijn – doordat ze in China, Korea en India geproduceerd worden – dat een nieuwe vaak beter gemaakt en goedkoper is dan een tweedehandse. Het is nu wel in om oude instrumenten te bezitten, omdat die een bepaalde charme uitstralen, maar over het algemeen zijn die oude gitaren minder goed gebouwd. Tenzij het om oude topmerken als Gibson, Fender, Gretsch … gaat. Maar daar betaal je uiteraard een pak geld voor. Zelfs de B-merken worden nu zeer duur verkocht. Nu ja, ik blijf hameren op dat contractje tussen verkoper en koper. Als daar in staat dat ze de gitaar kunnen teruggeven als ze hen niet bevalt, is er niets aan de hand.”

Internet en voorzichtigheid, daar komt het blijkbaar op neer …
Jan: “Absoluut. Er zitten een pak oplichters tussen de verkopers, vergeet dat niet. Die mannen duiken overal op waar een  graantje mee te pikken valt. Ik heb al verschillende mensen over de vloer gehad die via het net in het buitenland een duur en exclusief instrument wilden kopen, maar vooraf moesten betalen. Die hebben hun instrument nooit te zien gekregen. Pure oplichterij. Ik heb zelf al meegemaakt dat één van mijn aangeboden gitaren plots op een Chinese site terechtkwam: ze hadden de foto gekopieerd en de gitaar voor veel minder geld aangeboden. Niet met het oog om ze te verkopen, maar om potentiële kopers geld uit de zakken te kloppen.”

John: “Wat veel mensen ook vergeten, is dat op instrumenten die in de VS aangekocht worden, taxen betaald moeten worden; tot 33 procent. Plus ook nog eens 21 procent BTW! Dan zie je je profijt natuurlijk verdwijnen, hé. Bovendien gebeurt het vaak dat een vintage gitaar verkocht wordt waar toch het één en ander aan veranderd is. Meestal zijn dat zaken die je niet ziet op foto, zoals de trustrod (de metalen stang in de arm) waar aan geprutst werd en die niet goed meer functioneert. Veel jongen mensen vinden het makkelijk om via internet iets te kopen, maar ze kunnen de gevolgen van hun ‘makkelijke’ aankoop vaak niet juist inschatten.”

Er is wellicht een groot verschil tussen akoestische en elektrische tweedehands gitaren…
John: “Uiteraard. Voor akoestische gitaren is een punt van aandacht dat het bovenblad massief moet zijn: dat bepaalt voor een groot gedeelte de klank. Maar ook hier geldt weer dat je voor relatief weinig geld een zeer degelijke nieuwe volledig massieve gitaar kan kopen. En die zal altijd goed klinken. Je moet rekenen dat iets dat nu slecht klinkt in de toekomst nog slechter zal klinken en iets wat nu een lekkere klank heeft, later nog aan klank zal winnen.”

Heb jij zelf al koopjes kunnen doen?
Jan: “Ja, op eBay, maar daar worden instrumenten verkocht via biedingen. De beste zaak die ik gedaan heb, was via eBay Duitsland, een land met enorm veel muzikanten en een groot aanbod: ik heb eens een Wall-bas gekocht in Duitsland, voor 1.600 euro, maar wat de verkoper niet wist, was dat de die basgitaar uit een bepaalde periode kwam waarin uitstekende Wall-basgitaren gemaakt werden. Ik heb die gitaar achteraf met 1.000 euro winst kunnen verkopen. Maar dat kan je enkel doen als je handelt met kennis van zaken. Het is net het gebrek daaraan dat jonge muzikanten aanzet tot domme aankopen.”

John: ”Wat gitaren betreft, heb ik nog geen grote koopjes gedaan. Versterkers wel. Ik heb vroeger – toen ze absoluut niet in mode waren – oude Fender Twins, Deluxe of Super Reverbs gekocht. Ik heb ze nog steeds en ze zijn veel geld waard. Ik kocht ze vooral omdat ze zo mooi klonken! Je moet goeie instrumenten kopen als ze absoluut niet in zijn. Alles komt toch terug.”

Kunnen jonge muzikanten bij jullie terecht?
Jan: “Uiteraard. Ik stuur ze maar al te graag goed gewapend de wereld in. Mijn tip: beperk je tot de Belgische en Nederlandse sites. Ik heb zelf eens een Fender gekocht op eBay. Het zag er zeer interessant uit, tot die gitaar geleverd werd: de kop was gebroken en was gewoon geplakt, voor het uitzicht. Als dat gebeurt, dan win je geen 1.000 euro, natuurlijk. Integendeel.”

John: “Jonge mensen worden nu echt wel goed behandeld. Toen ik jong was – ik ben er nu 53 – kostte een Stratocaster 18.000 Belgische frank, maar mijn vader verdiende toen maar 6.000 per maand. Een Gretsch kostte nog meer. Je kon daar alleen maar van dromen. Ik herinner me één jongen die toen in Engeland een Gibson Les Paul was gaan kopen: heel de Hasseltse muziekscene wou dat instrument zien, aanraken, voelen, en zelfs ruiken. Zo speciaal was dat.”

Wat die vintage Fenders betreft: blijkbaar worden die allemaal opgekocht door gefortuneerde Japanners en in kluizen bewaard …
Jan: “Dat is zo. Ik vind dat heel jammer, want het gaat om beleggers die aan die instrumenten enkel  geld willen verdienen. En dat terwijl iedereen weet dat een instrument dient om bespeeld te worden.”

John: “Vind ik ook, maar het is niet zo dat vintage gelijk staat aan goed, hé. Nu worden de Fenders en Gibsons tot op de honderdste millimeter gefreesd, wordt er meer aandacht besteed aan het soort hout en zien ze er na het productieproces allemaal hetzelfde uit. Vroeger werden ze met de hand gemaakt en waren ze lang niet allemaal van dezelfde kwaliteit. In de jaren ’50 en ’60 waren bijvoorbeeld zes van de achttien gitaren die gebouwd werden echt zeer goed, acht iets minder en vier heel slecht. Maar die goeie gitaren vind je niet meer. Ik heb al meer slechte oude Strats in mijn handen gehad dan goeie. Wie er één heeft, blijft er op spelen. En zo hoort het.”

Gouden tips

  1. Het meest kwetsbare onderdeel van de gitaar is de hals. Die mag absoluut niet kromgetrokken zijn of gedraaid, maar ook weer niet volledig recht: er hoort een kleine buiging te zijn, anders zouden de snaren voortdurend tegen de frets kletteren. Vrijwel alle elektrische (bas) gitaren beschikken daarom over een halspen, waarmee het kromtrekken kan worden gecorrigeerd. Veel moeilijker te herstellen is het draaien/trekken van de hals, de zogenaamde torsie. Je ziet veel gitaristen de hals checken door er langs te kijken, maar eigenlijk is dat geen goeie methode: gitaren met een versleten rand worden afgekeurd terwijl er op de toets zelf geen problemen zijn. Een betere methode is het op elke snaar tegelijkertijd indrukken van de eerste fret met je linkerhand en de laatste fret met je rechterhand. Rond de achtste fret moet er wat ruimte zitten tussen de snaar en de fret. Als er een duidelijk verschil is in die hoeveelheid ruimte tussen de dunne en de dikke E-snaar dan is er sprake van torsie.
  2. Een tweede, veel eenvoudiger visuele check is door de gitaar op tafel te leggen en van de kop af naar de achterkant kijken of er iets qua lichtval niet gelijkmatig is. Als de hals mooi recht is en niet getordeerd dan weerkaatsen de frets de lichtval precies hetzelfde en ziet het eruit als een mooi egaal metalen vlak.
  3. Een goede afstelling van het topzadel (ook wel kam genoemd) is van belang voor de grip in de eerste posities. Met een te laag afgesteld zadel heb je te weinig grip en speelt een gitaar niet prettig meer. De afstelling kun je checken door je wijsvinger in de derde positie te plaatsen. De snaar behoort boven de eerste fret net nog een beetje vrij te staan.
  4. Een hals kan dode plekken bevatten, waar het hout veel minder ‘dicht’ is en de aangeslagen toon veel minder hard doorkomt. Deze oneffenheden, in de klassieke muziek ‘wolftonen’ genaamd, zijn te herkennen door met je middelvinger alle posities van de hoge E-snaar te bespelen terwijl je met je wijsvinger de andere snaren afdempt.
  5. Belangrijk is dat de snaren nergens aanlopen. Bespeel daarom ‘unplugged’ rustig alle posities op alle snaren van de (bas) gitaar. ‘Akoestisch’ moeten alle snaren ook ongeveer even hard klinken.
  6. De stemmechanieken behoren soepel te lopen. Een bescheiden ramp is als de snaren in het topzadel blijven plakken. Je hoort dan telkens een ‘tinkje’ omdat de snaar verspringt.
  7. De knoppen op de gitaar moeten soepel draaien en mogen niet kraken. Bovendien mag de jack-output niet los zitten.
  8. De elementen moeten op de juiste afstand van de snaren staan. Als ze te dichtbij staan trekt de magnetische kracht de snaar vals (stringpull); staan ze te ver weg dan hou je geen sustain meer over. De optimale afstand tussen de snaar en het element bedraagt gemiddeld tussen de 3 en 5 millimeter, te meten met de snaar ingedrukt op de laatste fret.
  9. Gitaren en vooral basgitaren zijn behoorlijk zware instrumenten. Het is daarom van belang dat ze goed in balans hangen, zowel als je staand als zittend speelt. 
  10. Dat een gitaar in de winkel niet lekker klinkt, hoeft nog niet te betekenen dat het geen goed instrument is. Veel gitaren hangen al lang in de winkel en hebben inmiddels dode en verroeste snaren.
  11.  Als je een tweedehands instrument op het oog hebt, laat dat dan vóórdat je het koopt, door een deskundige keuren. Er kunnen (verborgen) gebreken in zitten, die soms de verkoper ook niet kent.