I-love-Techno-KBL6-header

Everybody wants to be the DJ

De dj-cultuur anno 2014

Koen Galle is actief als dj Kong, maakt radio bij Studio Brussel en staat aan het hoofd van de Belgische poot van streamingwebsite 22tracks.com. Tien jaar geleden schreef hij z’n masterthesis in de communicatiewetenschappen aan de Universiteit van Leuven over de dj-cultuur in Vlaanderen. Vandaag maakt hij een nieuwe stand van zaken.

Ooit al eens twee nummers na elkaar gespeeld op een geluidssysteem voor meer oren dan je eigen twee exemplaren? Dan ben je een dj: proficiat! Je hoeft er geen opleiding voor te volgen, een sollicitatie af te leggen of een proefperiode te doorlopen. Ooit gedacht dat het zo simpel zou zijn een nieuwe job of hobby te vinden? Aan de slag dan maar, handen in de lucht, en laat die dj-sets maar komen. Maar wacht eens even … De buurman is ook dj? En de zus van m’n beste vriend komt ook uit de kast als platenruiter? M’n vader zette net nog twee platen van Beethoven na elkaar op in de woonkamer. Is iedereen dan dj? Nee, gelukkig niet. Er zijn enkele vereisten waar je toch aan mag voldoen om echt als dj door het leven te gaan. Mag voldoen, want niets moet in dj-land. Die vrijheid leidt tot creativiteit, zolang de muziek maar centraal staat. De handjes in de lucht komen later dan wel.

Laat ons voor het gemak even de dj omschrijven als een communicator die een communicatiekanaal gebruikt om een directe boodschap te verzenden naar ontvangers. Ook al klinkt dit erg saai en wetenschappelijk, het is wel de essentie: de dj gebruikt een muziekinstallatie om muziek te spelen voor een publiek. Of dat een bende zittende zeventigers en tachtigers in de ontspanningszaal van een rusthuis is of een kolkende massa in de Boiler Room van Pukkelpop doet weinig ter zake. Zijn evenmin van belang: de muziekinstallatie of de muziek. Of je nu vuile Britse grime speelt of Franse chansons aan elkaar hangt, het maakt niet uit. Les gouts et les couleurs on ne discute pas, weet je wel. En of je daarvoor digitale files, vinylplaten, Apples of cassettes gebruikt: trek je plan! Wat telt dan wel? Daarover straks meer. Eerst duiken we even terug in de tijd.

From zero to hero

De zoektocht naar de eerste dj ooit begint bij een oud maar springlevend medium: radio. Eerder dit jaar werd de Vlaamse radio nog in de bloemetjes gezet voor 100 jaar dienst. Het is dankzij die radio dat de eerste disc jockeys geboren werden. Vooraleer die echt platen begonnen te spelen via de ether – we schrijven de jaren 20 van de vorige eeuw – kwam de muziek uit dat klein bakje dankzij livebands. Platenfirma’s en artiesten waren er oorspronkelijk zelfs niet mee opgezet dat radiozenders ook platen begonnen te draaien. Die vernieuwing maakte hen bang, want hoe zouden ze dan vergoed worden voor hun muziek? Zonder het te beseffen legden ze daar de basis voor het principe van auteursrecht en organisaties als Sabam. En zouden mensen dan nog wel muziek kopen als die gratis beschikbaar was via de radio – waar hebben we dat nog gehoord? Enkele jaren en rechtzaken later haalden de radiozenders dan toch hun slag thuis. De ‘not licensed for broadcasting’ stickers verdwenen weer van de platen en de eerste dj’s deden hun ding zonder meer: platen draaien.

© Koen Bauters
© Koen Bauters

Het was wel nog even wachten tot de dj ook buiten de radiostudio platen ging draaien. Ook op feestjes waren het livebands die oorspronkelijk de plak zwaaiden. Dansen deed je op de muziek die zij speelden. Het was in het begin van de jaren 40 dat de Brit Jimmy Savile als eerste met een eigen geluidssysteem op stap ging en platen begon te spelen met twee platenspelers, om zo de stilte tussen twee nummers te vermijden. In eigen land duurde het tot het eind van de jaren 60 vooraleer de eerste dj’s op pad gingen. De Verenigden Staten en Groot-Brittannië speelden wel vaker een voortrekkersrol. Het was in de grote steden over de oceaan dat dj’s ook echt platen in elkaar lieten overlopen en gingen experimenteren met scratching, breakbeats en mc’s, wat later tot het ontstaan van hiphop zou leiden. Heel wat van die experimenten borduurden trouwens verder op de Jamaicaanse soundsystemcultuur, waar ze in de jaren 50 al grote openluchtfeesten gaven. Reggae en hiphop zouden zo dj’s uitdagen om meer te doen dan enkel platen af te spelen en dat zou dan onrechtstreeks via Kraftwerk, discomuziek, Chicago house, Ibiza, raves, de sampler, de cd, mp3, en nog tientallen andere factoren leiden tot de hele cultuur van elektronische muziek, remixes en edits die we vandaag kennen. Zonder al te fel in te gaan op de details – die kan je ondertussen in heel wat straffe boeken, documentaires en films ontdekken – mag het duidelijk zijn dat dj’en al een oud beroep is. Jimmy Savile, algemeen beschouwd als de eerste dj ooit, stierf in 2011 op 84-jarige leeftijd.

Maar waar de dj oorspronkelijk niet in het middelpunt van de belangstelling stond, is dit vandaag helemaal omgekeerd. De rare snuiter werd een hippe vogel en vermenigvuldigde in sneltreinvaart. “Everybody wants to be the DJ”, zong Soulwax al in hun nummer ‘Too Many DJ’s’ in 1998. Die evolutie begon toen organisatoren van feesten jaren voordien een geniaal idee kregen: naast hun eigen vaste dj gingen ze ook andere dj’s uitnodigen. Dat had een duidelijk effect op de bezoekersaantallen, dus ging iedereen het doen. Ondertussen bereikte de discocultuur in de jaren 70 een hoogtepunt en ontstonden de eerste echte discotheken of clubs. Meer en meer kreeg de dj- en uitgaanscultuur een commerciële kant. En waar geld bij komt kijken, worden de belangen groter. Dj’s beseften hoe veel volk ze op de been brachten en gingen meer geld vragen voor hun prestaties. Elektronische dansmuziek evolueerde in alle richtingen en kwam midden jaren 90 voorzichtig bij het grote publiek piepen. Vandaag kan je Daft Punk niet meer van je radio of Netsky van het hoofdpodium van Pukkelpop wegdenken. Technologische evoluties maakten het dj’en steeds toegankelijker. Van de analoge vinylplaten evolueerde dj-technologie richting een oneindig aantal enen en nullen, schermpjes en digitale files. Je kan aan de slag met een USB-stick in de alomtegenwoordige Pioneer CDJ’s en zelfs een iPad of iPod klaren de klus. En jouw favoriete muziek haal je gewoon van het net. No biggie dat dj’en, toch?

Do’s & don’ts

Het was nog nooit zo gemakkelijk en cool om dj te zijn als vandaag. Maar toch zijn er een aantal basisvoorwaarden wil je echt wat betekenen als dj. Een echte formule of vastgelegd parcours bestaat niet. Dj’en draait om creativiteit en visie. Wil jij het verschil maken als dj, doe dan iets unieks. Iedereen kan de Beatport top 100 of de Ultratop aan elkaar draaien; mits wat oefening heb je beatmixen of cutten snel in de vingers. De kunst bestaat er in de eerste plaats in je eigen unieke sound te vinden. Die eerste basisvoorwaarde als dj is meteen de moeilijkste. Het gaat om een chemische reactie tussen jouw persoonlijkheid, muzikale smaak en creativiteit, en dat in relatie met een sneller en sneller evoluerend landschap. Vandaag maak je een uitgebreide selectie met fantastische muziek die na de zomer mogelijk alweer ‘out’ is. Of je nu vooral tijdloze classics of hedendaagse muziek speelt, stilstaan is achteruitgaan.

“Er is niets verkeerd met entertainen, maar het beroep dj’en schreeuwt om respect.”

Jouw selectie van tracks die je in een door jou gekozen volgorde afspeelt, bepaalt alles. Die keuze vraagt tijd en energie. Vinyl-dj’s worden verplicht om letterlijk met hun handen in hun kast te gaan graven – “diggen” – naar de vinylplaten die ze die avond in hun tas willen stoppen. Draai je met digitale files, dan heb je dezelfde taak, ook al passen er 10.000 files op je harde schijf: het werk vooraf is minstens even belangrijk als de set zelf. Een straffe dj neemt zijn tijd om elke set voor te bereiden en gaat voortdurend op zoek naar nieuwe muziek. Dankzij het internet is die zoektocht gemakkelijker geworden, maar luiheid ligt op de loer. Nochtans is jouw selectie de belangrijkste factor om je te onderscheiden als dj.

Een andere basisvoorwaarde is uiteraard de dj-set zelf. Grote EDM-dj’s als Steve A. of David G. durven zich wel eens te bezondigen aan deze voorwaarde: ze bereiden een vooraf opgenomen set voor en laten die synchroon met het vuurwerk afspelen, zonder zelf nog iets wezenlijks te doen achter de dj-booth. Op dat moment zijn Steve of David geen dj’s, maar entertainers. Toen zij thuis de platen aan elkaar draaiden waren ze wel dj’s, maar met de handen in de lucht voor dat grote publiek niet. Die nuance is van essentieel belang om het beroep dj in stand te houden. Er is niets verkeerd met entertainen, maar het beroep dj’en schreeuwt om respect. Uiteraard kunnen Steve en David enkel voor zo veel volk hun vooraf opgenomen dj-set laten afspelen omdat ze kunnen teren op jarenlange ervaring als dj. Laat je dus niet beetnemen: ook Steve en David zijn echte dj’s, al lijken ze zich vandaag meer te amuseren als entertainers.

Je kan dus samenvatten dat niet iedereen zomaar een dj is. Enkel als je jouw eigen persoonlijke en unieke visie op muziek kan overbrengen aan een publiek en je ook echt aan het dj’en bent in plaats van enkel te entertainen, mag je beroep doen op de (prestigieuze) titel.

Ik ben dj, wat nu?

Heb je de titel eenmaal te pakken, dan kan je aan de slag! Want naast je dj-set zelf, zijn er wel heel wat factoren die je vooruit kunnen helpen. Netwerken is daarbij het sleutelwoord. Hoe meer mensen jouw dj-naam kennen, hoe meer boekingen je kan binnenhalen. De eerste dj’s – enkele tientallen jaren geleden – waren op één hand te tellen, maar vandaag sta je met dezelfde wapens tegenover een heel leger. Waarom zou jij dan een plaats in de line-up verdienen? Jouw eigen unieke verhaal moet over de tongen gaan en daarvoor spreek je je netwerk aan. Hoe groter je netwerk, hoe meer mogelijkheden en kansen uit de lucht komen vallen.

© Koen Bauters
© Koen Bauters

Zo’n netwerk begint in de eerste plaats bij jezelf en je vrienden. Droom je ervan om ooit in de legendarische Fuse te spelen? Trek er dan vooral vaak heen en probeer te begrijpen hoe de club in elkaar zit. Of mik je op een straf festival in jouw buurt? Leer de organisatoren kennen en wie weet sta je er op een dag zelf wel te spelen. Ook voor netwerken bestaat geen gouden formule, al doende leert men. Dankzij het internet kan dat ook via de digitale snelwegen. Leg contacten, maak vrienden en onderhoud je netwerk aan 120 muisklikken per uur via alle mogelijke digitale kanalen zoals e-mail, Facebook, Twitter en zelfs services zoals SoundCloud of Mixcloud.

Via vi.be, het kansenplatform van Poppunt, worden voortdurend spots op de betere podia opengesteld voor nieuw talent. Hou de site in de gaten en waag je kans. Ga niet op elk aanbod in, maar weeg goed af wat in jouw straatje past. En maak het de organisatoren zo makkelijk mogelijk: verzorg je profiel, mix je tape op maat van de aangeboden kans, en vul de tracklist in.

Nog een manier om je netwerk te vergroten is reclame. Ook daar biedt het internet de meeste mogelijkheden. Je eigen Facebook fanpage is gratis en de meest voorkomende tool om contact te leggen met je fans en netwerk. Ook Twitter heeft een grote meerwaarde voor directe communicatie met je doelgroep. Dankzij services als SoundCloud en Mixcloud kan je dan weer niet enkel actief netwerken, maar ook aan podcasting doen. En initiatieven als Boiler Room en Ustream maken video podcasting en live video streaming ook populairder dan ooit. Ook hier geldt weer dezelfde regel: wees creatief en uniek, anders doe je hetzelfde als je buurman.

Tot slot kan je je netwerk uitbreiden dankzij een aantal nevenactiviteiten die meer of minder rechtstreeks iets met dj’en te maken hebben. Heel wat dj’s organiseren bijvoorbeeld hun eigen feesten en draaien er ook zelf. Zo verhoog je ook de kans om uitgenodigd te worden op de feesten van dj’s die jij zelf uitnodigt. En aan de vooravond van het feest ga je gezellig tafelen met de line-up, een eeuwenoud gebruik in de clubscene. Veel dj’s zijn ook actief bij kleine en grote, lokale en nationale radiozenders. Daar leer je te dj’en voor een publiek dat niet voor jouw neus staat en jouw muziek niet op dansvloer maar in de wagen, de douche of waar dan ook zal horen. Dankzij internet podcasting is de drempel om zelf radio te maken trouwens nog nooit zo klein geweest.

“Hoewel van oudsher sterk met elkaar verbonden, dj’en en zelf muziek maken zijn twee verschillende expertises.”

De laatste maar misschien wel meest belangrijke nevenactiviteit als dj is zelf elektronische (dans)muziek maken. Met jouw unieke ervaring kan je als geen ander inschatten wat werkt op de dansvloer. Het is geen toeval dat dj’s bij de eersten waren om zelf dansmuziek te maken. En net als dj-apparatuur zijn ook de tools die je nodig hebt om muziek te maken nog nooit zo toegankelijk geweest. Toen het jaren geleden nog een voorrecht was voor de nerd met grote synthesizers en drumcomputers in z’n woonkamer, heeft de producer vandaag niet meer dan een personal computer nodig. Vreemd genoeg heeft een bijzonder fenomeen het één en ander door elkaar gegooid. Ondanks dat dj’en en muziek maken twee totaal verschillende stielen zijn die elk andere skills vergen, worden affiches vaker en vaker gevuld door producers dan door dj’s. Die producers kunnen uiteraard ook goede dj’s zijn, maar dat is niet altijd het geval. Een pervers effect treedt daardoor sinds een aantal jaren op: het gebeurt dat een slechte dj populaire muziek heeft gemaakt en op basis van die verdienste een dj-set mag gaan spelen. Iets wat hem nooit was overkomen als hij enkel zou worden beoordeeld op z’n dj-capaciteiten. Betekent dat dan dat elke dj ook best zelf muziek gaat maken om op te klimmen in rangorde van de dj’s? Daar lijkt het soms op, maar hoewel van oudsher sterk met elkaar verbonden, dj’en en zelf muziek maken zijn twee verschillende expertises. De capaciteiten van een dj verdienen de juiste appreciatie van het publiek, organisatoren en iedereen die maar iets te maken heeft met de mooie stiel die dj’en is.

Respect the dj

De dj staat in 2014 onder druk. Het is ondertussen geen jong beroep meer, maar heeft al enkele generaties overleefd. Er zijn meer dj’s dan ooit en al die dj’s willen dezelfde plaatsjes in de line-up’s van fuiven, clubs, festivals, jeugdhuizen, enzovoort. Iedereen kent de grafieken uit de les economie over vraag en aanbod: het wordt er niet eenvoudiger op om als dj aan de bak te komen.

En dan zijn er de entertainers die niet echt dj’en. Ze zwaaien met hun handen en spelen vooraf geprogrammeerde dj-sets. Of de producers die dankzij de populaire muziek die ze hebben gemaakt ook een plaats in de line-up opeisen. Dat kan goed uitvallen, maar niet elke producer is een goeie dj, omgekeerd evenmin!

Het beroep dj moet gerespecteerd blijven, zowel door iedereen die er op één of andere manier mee in contact komt als door de dj zelf, die opkomt voor z’n stiel en doet waarvoor hij gevraagd, vergoed of aanbeden wordt: de beste muziek spelen in de ideale volgorde voor zichzelf en zijn publiek. Welke muziek die dj daarbij kiest of welke apparatuur hij daarvoor gebruikt, is enkel een struikelblok voor ouderwetse snobs met oogkleppen. De mogelijkheden zijn nog nooit zo groot geweest. Die vrijheid geeft ruimte voor creativiteit. Hoe meer dj’s zich op hun unieke manier blijven amuseren, hoe meer respect de stiel zal krijgen. En dan kunnen er nooit too many DJ’s zijn!


Wil je nog meer ontdekken over de geschiedenis van de dj of elektronische muziek, dan vind je hier een aantal tips:

BOEKEN

  • Last Night A DJ Saved My Life: The History Of The Disc Jockey – Bill Brewster & Frank Broughton (1999)
  • Pop: Een Halve Eeuw Beweging – Gert Keunen (2002)
  • Club Cultures – Thornton (1995)
  • Electrochoc – Laurent Garnier (2003)
  • Love Saves the Day: A History of American Dance Music Culture, 1970-1979 – Tim Lawrence (2003)
  • The Hacienda: How Not to Run a Club – Peter Hook (2009)
  • The World of DJs and the Turntable Culture – Todd Souvignier (2003)
  • Kraftwerk: I Was A Robot – Wolfgang Flür (2003)
  • The Record Players: The Story of Dance Music Told by History’s Greatest DJs – Bill Brewster & Frank Broughton (2011)
  • How to DJ Right: The Art and Science of Playing Records – Bill Brewster & Frank Broughton (2007)
  • Passion For Vinyl – Robert Haagsma (2013)
  • Vinylfanaten – Robert Haagsma (2012)
  • Vinyl: The Belgian Frontier – Koen Galle & Ben van Alboom (2014)

FILMS

  • 24-Hour Party People (2002)
  • The Sound Of Belgium (2013)
  • Hi Tech Soul: The Creation Of Techno Music (2006)
  • We Built This City: A Documentary On Electronic Music Made in Cologne (2006)
  • Pump Up The Volume Part One: The History Of House Music (2001)
  • It’s All Gone Pete Tong (2004)
  • Part Of The Weekend Never Dies (2008)
  • A Cross The Universe (2008)
  • RIP: A Remix Manifesto (2008)
  • Dub Echoes (2009)
  • Krautrock: The Rebirth of Germany (2009)
  • Making Contakt (2010)
  • Moog (2006)
  • Synth Britannia (2009)