dossier_BBN

Brussels By Night 

Een stand van zaken van het Brusselse nachtleven en de elektronische muziekscene.

In het kader van Amsterdam Dance Event 2018, een van de grootste sectorbijeenkomsten voor elektronische dansmuziek ter wereld, kreeg het ‘Brussels By Night’-programma vorm. In samenwerking met Vlaams Cultuurhuis de Brakke Grond, Sabam For Culture en Belgium Booms creëerde Poppunt een multidisciplinair aanbod dat gedurende de vijf dagen van ADE te beleven viel in de Brakke Grond in Amsterdam en op een aantal plekken in de stad. Onder de noemer ‘Brussels By Night’ kon het internationale publiek van ADE kennismaken met showcases van artiesten en dj’s als Haring, Monolithe Noir, Liyo (HE4RTBROKEN), ssaliva, Victor De Roo, DJ Vega, Soumaya Phéline, AliA, Golin, Rey Colino, Kong & Gratts en Weird Dust, was er de take over van het Brusselse Kiosk Radio bij hun Nederlandse collega’s van Radio Radio in het Westerpark, en de 100% Brusselse line-up neergepoot met Subbacultcha in Garage Noord. In de Brakke Grond, dat onder de noemer ADE Sound Lab een van de key locaties van het festival was, vond een modular synth showcase plaats met drie Brusselse producers. En op vrijdagnamiddag kleurde de prachtige Expozaal er gedurende 45 minuten zwart geel en rood voor het ‘Brussels By Night’-panel. In een conferentieprogramma geflankeerd door talks van Jean-Michael Jarre, Bonobo en Orbital nestelden drie Brusselse hoofdrolspelers zich in de knusse sofa’s voor een gesprek over het reilen en zeilen in het Brusselse nachtleven en de elektronische muziekscene. 

Dit dossier is het resultaat van de kennis opgedaan tijdens het ‘Brussels By Night’-panel en de voorbereiding ernaartoe. Aan tafel zaten Gilke Vanuytsel (programmator van de Brusselse Beursschouwburg), Geoffroy Dewandeler (dj, muzikant bij Mugwump, labelbaas van Subfield en promotor van Leftorium) en Baptiste Pinsard (programmator bij Nuits Sonores, het festival uit Lyon dat de afgelopen twee jaar ook een Brusselse editie organiseerde). Het gesprek werd in goede banen geleid door Koen Galle (dj Kong, labelbaas van Ensemble, journalist), die ook dit dossier schreef.

‘De verborgen scene van Brussel’ titelde de Nederlandse website Dj-Broadcast.nl in 2015 boven een uitgebreid artikel met als inleiding: “Je bent er ongetwijfeld wel eens geweest of doorheen gereden, maar de kans is klein dat je een goed beeld hebt van het nachtleven.” Een blik op de ‘Guide To Brussels’ van Resident Advisor, een overzichtspagina verbonden met de kalender van de website die voor elke stad ter wereld bestaat, maakt ons ook niet veel wijzer. Er staan, naast vaste waarden Fuse, Bonnefooi en C12, ook een concertzaal (AB), een museum (BOZAR) en zelfs een club in de Rue de Bruxelles in Luik vermeld. De website visit.brussels verzamelt alle elektronische muziekfestivals die de stad te bieden heeft. Die zijn tijdens een kalenderjaar op één hand te tellen. Een rondvraag bij een internationaal netwerk van dj’s, artiesten, media en boekers bevestigt dat Brussel voor veel buitenlanders een blinde vlek is. En zelfs veel Belgische vrienden en collega’s geven toe: erg goed kennen we onze hoofdstad niet.

Er lijkt een troebele mist over Brussel te hangen, die het erg moeilijk maakt in te schatten waar het nachtleven van de stad zich afspeelt.

Wat is dat toch met de metropool aan de Zenne? Er lijkt een troebele mist over te hangen, die het erg moeilijk maakt in te schatten waar het nachtleven zich afspeelt. Is er überhaupt wel een nachtleven? En wat maakt dat de stad voor de buitenwereld zo ondoordringbaar lijkt? Toch leeft er heel veel. Wie moeite doet om het deksel op te tillen raakt meestal gecharmeerd door wat Brussel te bieden heeft.

Het Duitse Electronicbeats.net schreef in 2017 een artikel over het Brusselse nachtleven en haalde treffend aan: “In Brussels, partying mostly comes down to passionate promoters who take over a venue for a day, a night or both.” Terwijl je in Amsterdam, Parijs, Berlijn of Londen overdonderd wordt door een aanbod aan ronkende clubnamen, heeft Resident Advisor het begrijpelijk moeilijk om een lijst samen te stellen voor Brussel: er zijn gewoon niet zoveel clubs.

Zelfs de veel kleinere Zuid-Franse stad Lyon telt een pak meer clubs dan Brussel, zo getuigt Baptiste Pinsard over zijn thuisbasis. Met Les Nuits Sonores kwam Baptiste in oktober voor het tweede jaar op rij naar onze hoofdstad afgezakt voor een Belgische editie van het populaire festival. Hoe hij als programmator aan de slag ging in een stad als Brussel? Hij dook in het rijke aanbod aan collectieven dat de stad te bieden heeft. Zij vormen de hartslag van Brussel. Met een eigen muzikale en artistieke identiteit, een achterban en een sterk communicatienetwerk bewegen ze zich onafhankelijk van de ene naar de andere plek. Ze zijn eigenwijs, weinig verbonden aan de administratieve rompslomp en structurele last van een vaste locatie, en blijven zo dicht bij hun voornaamste beweegreden: passie voor muziek en nightlife. Ze bestaan bijna altijd uit een goed geoliede groep van vrienden in een democratische rolverdeling: iedereen zet zich in volgens zijn kwaliteiten, en beslissingen worden in groep genomen. Vaak zijn er enkele centrale bezielers die ervoor zorgen dat ideeën vorm krijgen, dj’s geboekt of geluidsinstallatie gehuurd worden. En rond die ‘inner circle’ bevindt zich een groter netwerk van vrienden en vrienden van vrienden, die zich inzetten voor promotie voorafgaand aan en uitvoerende taken tijdens de evenementen.

Uiteraard zit niet elk collectief op exact dezelfde manier in elkaar, maar deze karakteristieken keren vaak terug bij Brusselse collectieven. Verschillend is de frequentie waarop activiteiten worden georganiseerd en hoeveel al dan niet in eigen beheer wordt gedaan. Aan de ene kant van het spectrum staan collectieven die als kleine bedrijfjes opereren en voor wie winst en verlies en de verhouding tussen aantal bezoekers en consumpties per bezoeker van groot belang zijn. Aan het andere uiteinde zijn er collectieven die een merk en artistieke stempel uitlenen aan een culturele organisatie of een festival en zelf geen financieel risico nemen. Gilke Vanuytsel van Beursschouwburg bevestigt dat ze op die tweede manier met heel wat collectieven samenwerkt. Leftorium, Perron 6, Lowup, Nosejob en He4rtbroken zijn kind aan huis bij het cultuurhuis. De vraag is voor haar ook groter dan het aanbod, waardoor ze ook een heel aantal collectieven moet teleurstellen.

Collectieven vormen de hartslag van Brussel.

Brussel kampt net zoals heel wat andere wereldsteden met leegstand. De Brusselse nieuwswebsite Bruzz becijferde in 2017 dat 13% van de winkels en 8% van de kantoren in Brussel leeg stonden. Het inspirerend Brussels project ‘Toestand’ maakte er zijn mission statement van: “Reactivering van leegstaande of vergeten gebouwen, terreinen en (publieke) ruimtes door middel van tijdelijke en autonome socioculturele centra.” Geoffroy Dewandeler vertelt dat hij in zijn dertigjarige carrière als dj in Brussel op heel veel verschillende tijdelijke en bijzondere locaties gedraaid heeft. Baptiste stipt dit dan weer aan als een typisch Brussels fenomeen, iets wat in Lyon onmogelijk zou zijn. Uiteraard zijn er voldoende andere voorbeelden van het hergebruik van leegstaande locaties voor elektronische muziek en clubbing in andere Europese steden – denk bijvoorbeeld aan Berghain in Berlijn, wat vroeger een elektriciteitscentrale was, of De School in Amsterdam, wat vroeger (surprise, surprise) een school was. Maar in Brussel is iets bijzonders aan de hand. Het zijn niet de clubs maar de collectieven die er geregeld tijdelijke locaties inpalmen om er één of enkele evenementen te organiseren. Enkele voorbeelden: Deep In House onder de bollen van het Atomium, Under My Garage in het Dynastiepaleis aan de Kunstberg, Brüxsel Jardin op het Poelaertplein aan het majestueuze Justitiepaleis, of Catclub – het meest bedreven in het uitzoeken van unieke locaties – in de oude postgebouwen aan het kanaal, een verlaten loods in Anderlecht, een botsautokraam op een verlaten parkeerterrein achter het Zuidstation, de net gesloten supermarkt in het ondertussen afgebroken Parking58-gebouw, een leegstaand kasteeltje in Elsene …

Het Brussels nachtleven vindt ook z’n weg naar een aantal evenementenlocaties. Dat zijn sterk modulaire plekken die voor heel uiteenlopende zaken verhuurd worden, van recepties en trouwfeesten tot concerten en feestjes. De bekendste evenementenlocaties die in Brussel voor nightlife worden gebruikt, zijn Wild Gallery in Vorst, La Bodega in Molenbeek en Quai01 in Brussel stad. Ook culturele instellingen houden ’s nachts wel eens de deuren open. Denk aan de AB, BOZAR, VK Concerts, Recyclart, Botanique … En er is een groot netwerk aan bars en cafés in verschillende vormen en capaciteiten, met uiteenlopende karakteristieken en publieken: van uitvalsbasissen voor nachtbrakers met een dagelijkse dj- of muziekprogrammatie, zoals de Bonnefooi in het centrum van de stad, tot praatcafés of restaurants, zoals La Maison Du Peuple in Sint-Gillis of Kumiko in de Dansaertwijk.

Uiteraard zijn er ook nog echte clubs: plekken met een eigen identiteit, wekelijkse programmatie en unieke muzikale visie. In de Marollen is er de gerenommeerde Fuse club, die sinds 1994 een belangrijke thuisbasis is voor veel clubbers en dj’s. Onder het Centraal Station zit C12, een nieuwe (tijdelijke) club die sinds januari 2018 open is en uit het brein van het Deep In House collectief komt. Aan de Kaasmarkt is er Zodiak, en in de Louizalaan zit Bloody Louis, een grote club bekend voor z’n hiphop en urban programmatie. Op het Sint-Kathelijneplein, vlakbij het centrale Beursplein, huist Madame Moustache, een club waar rock-’n-roll en populaire dansmuziek gespeeld wordt. Voor het overgrote deel hebben deze clubs een eigen programmatie, maar af en toe werken ze ook samen met collectieven. Onder de vorm van een zaalverhuur of een artistieke samenwerking neemt het collectief dan voor één of meerdere nachten de club over. We Bring You zit bijvoorbeeld telkens in Fuse, terwijl Deepheat vaak in Zodiak plaatsvindt en Ensemble in C12 een vaste stek heeft.

Er leven 182 nationaliteiten in Brussel, wat het na Dubai de tweede meest kosmopolitische stad ter wereld maakt.

Zelfs wie niet meer kan volgen in dit complex web van Brusselse actoren in het nachtleven, heeft het wel in de smiezen: het zijn de collectieven die in Brussel aan het roer staan. Maar door hun minder structurele karakter – ze bewegen makkelijk van locatie naar locatie en hebben geen vaste wekelijkse frequentie zoals een club – is het ook moeilijker om dit voortdurend evoluerende ecosysteem in de gaten te houden of in kaart te brengen. Collectieven worden gekenmerkt door een sterke achterban en vallen daar vaak op terug in hun communicatie. Ze laten zich moeilijker lezen door een buitenstaander, laat staan een buitenlander.

Waarom wordt Brussel zo gedomineerd door collectieven en zijn er slechts een handvol clubs? Geoffroy en Gilke zijn het erover eens dat de complexe Brusselse politieke en administratieve structuur weinig uitnodigt tot het openen van en investeren in een club die wekelijks moet renderen om winstgevend te zijn. Twee taalgemeenschappen, het Brussels hoofdstedelijk gewest, 19 verschillende gemeentebesturen en tal van reglementen, vergunningen en licenties zijn een flinke drempel om de stap te wagen.

Baptiste vermeldt een voor hem heel aantrekkelijke eigenschap van Brussel: het is een lappendeken aan muziekgenres, stromingen, culturen en invloeden. Er is weinig tot geen heersende cultuur, geen allesbepalend dominant geluid. Dat hoeft niet te verwonderen met een aantal opvallende statistieken bij de hand. Zo leven er 182 nationaliteiten in Brussel, wat het na Dubai de tweede meest kosmopolitische stad ter wereld maakt. En naast Frans (gesproken door 88% van de inwoners) zijn Nederlands (23%) maar ook Engels (30%) en Arabisch (18%) veel gesproken talen (bron: BRIO-taalbarometer 3).

Desalniettemin zien we in het Brussels nachtleven en de elektronische muziekcultuur recent opvallend veel zin voor initiatief en ondernemerschap. Listen! Festival, Brussels Electronic Marathon, Les Nuits Sonores, C12, Crevette Records, Kiosk Radio, The Word Radio, Culte Agency … stuk voor stuk waardevolle projecten die hun leeftijd op één hand kunnen tellen. Het zijn risicovolle maar weloverwogen investeringen die op korte tijd een groot nationaal en internationaal publiek hebben weten aan te spreken. Er beweegt dus wel wat in Brussel, daar zijn Gilke, Geoffroy en Baptiste van overtuigd. Meer en meer wordt over de grenzen van genres, taal, gemeenschappen en culturen gekeken en samengewerkt. Zeker de opstart van de onlineradio’s Kiosk en The Word Radio zijn voor Geoffroy essentieel. Het is in hun studio’s dat alle Brusselse spelers samenkomen, muziek delen en een pint drinken.

Het nachtleven is het onzichtbare gezicht van een gezonde samenleving. Het heeft een essentiële invloed op de culturele, economische, toeristische en stedelijke dynamiek.

De goesting om samen te werken uit zich ook in 24hBrussels, een gloednieuw initiatief dat zichzelf als doel heeft gesteld de Brusselse nacht te herdenken. In hun mission statement, dat op 15 juni 2018 werd gepubliceerd op hun Facebookpagina, schreven ze: 

“Het Brusselse nachtleven lijkt de afgelopen jaren in een impasse te zijn beland: de sluiting van een aantal iconische feestlocaties, een beperkte beschikbaarheid van clubs, de sociale context, veiligheid, mobiliteit, werken, stedelijke ontwikkelingen, de relaties met de autoriteiten (administratie, stadsbestuur, politie en brandweer) enz. zijn niet bevorderlijk voor de ontwikkeling van een kwalitatief nachtleven. De verschraling van het nachtleven heeft langzaam maar zeker een invloed op de associatieve, sociale en culturele dynamiek die nochtans essentieel is voor de balans van een grote stad. Brussel kan niet verder zonder deze plekken van vermaak, zonder ontmoetingsplekken, zonder feestplekken. In een samenleving waar steeds meer verdeeldheid dreigt, zijn uitgaansgelegenheden, net als culturele plekken en openbare ruimtes, ontmoetingsplekken waar creativiteit, emancipatie en vrijheid heerst. Het nachtleven is het onzichtbare gezicht van een gezonde samenleving. Het heeft een essentiële invloed op de culturele, economische, toeristische en stedelijke dynamiek. Vele banen, bovendien voor velen hun eerste stappen op de arbeidsmarkt, zijn ervan afhankelijk. Het nachtleven draait niet alleen rond feesten. Er zijn ook de inwoners, de duizenden nachtarbeiders, de harde sociale problematiek (dakloosheid, gezondheid, onveiligheid) en territoriale problemen (zoals gentrificatie en mobiliteit). Al deze vaststellingen leiden naar een conclusie: Brussel is niet klaar voor de nacht. Daarenboven kennen we de nacht niet goed. Er bestaan amper studies, gegevens en statistieken. De stad werd ontworpen voor de dag maar voor een aanzienlijk aantal mensen leeft de stad 24 uur op 24. Daarom is een nieuw evenwicht nodig. Op basis van deze observaties lanceren we het 24hBrussels platform om een positieve dialoog op gang te brengen met alle actoren van de nacht, om zo een gunstiger kader voor een kwalitatief hoogstaand nachtleven in Brussel te creëren.”

24hBrussels organiseerde sindsdien al een politiek debat, een aantal workshops en een rondetafelgesprek waar het allerlei actoren en buurtcomités samenbracht met de nachtburgemeesters van Amsterdam en Berlijn. Die activiteiten leidden al tot een vitale uitwisseling van ideeën, meningen en energie. Brussel organiseert zich langzaamaan, een nieuwe generatie van spelers pompt zuurstof in het ecosysteem en dat inspireert. Meer dan ooit loont het de moeite om in Brussel te duiken, zowel overdag als ’s nachts. En dan kunnen we misschien die laatste zin uit de ‘Brussels By Night’ soundtrack van Raymond van het Groenewoud uit 1983 eindelijk doorstrepen:

Brussels by Night
Allerlei lichtjes
Veel strangers in the strijd
En katers bij ’t ontbijt
In Brussels by Night
Ha, wij treffen het ketje
O zo grappig en leep
Deze stad wil men helpen
Maar dan liefst om zeep.