Het productieproces

To replicate or to duplicate, that's the question.

Als je kiest voor een fysieke release van jouw muziek, dan zijn verschillende dragers mogelijk: cd, k7, vinyl, USB-stick, noem maar op. Wij bespreken hier de 2 meest gangbare dragers, te beginnen met de cd.

Er zijn twee manieren om een cd te kopiëren: je kan de informatie branden op een blanco cd-r schijfje (duplicatie) of je kan de informatie aan de cd toevoegen terwijl die in de fabriek wordt gemaakt (replicatie).

Cd-duplicatie

Je kan cd’s dupliceren met de cd-brander van je computer. Als je pakweg 300 exemplaren wilt, dan zal je ze allemaal één voor één moeten branden. Omdat dit nogal arbeidsintensief is, bestaan er hiervoor talloze bedrijfjes. Zij maken meestal gebruik van torens waarmee er tientallen cd’s tegelijkertijd kunnen worden gedupliceerd. Bovendien nemen de meeste van deze bedrijfjes ook het artwork voor hun rekening.

 Voordelen:

  • Korte levertijd: meestal 2 tot 4 werkdagen.
  • Je kan het eventueel zelf doen.
  • Het drukwerk gebeurt digitaal. Hierdoor heb je geen lithografiekosten of kosten voor extra kleurenfilms.

 Nadelen:

  • De aanmaakkost per exemplaar is (vanaf +- 300 ex) duurder dan bij replicatie.
  • Er is een iets hogere kans op fouten op de cd.
  • Bedrijven die enkel cd’s dupliceren zijn niet voorzien op het fabriceren van grote oplages, omdat het inpakken meestal manueel gebeurt.

Cd-replicatie

Replicaten van cd’s worden in de fabriek gemaakt. Er bestaat op voorhand dus geen blanco schijfje dat beschreven moet worden. Vooraleer er wordt gerepliceerd, wordt de aangeleverde audio master minutieus onderzocht op fouten in de data. Vervolgens wordt er een glasmaster gemaakt van de originele master-cd. Dit is een glazen schijf waarop de digitale informatie wordt ‘gekrast’. Dit moet gebeuren in een stofvrije ‘clean room’. Stof en zelfs rook kunnen een glasmaster onbruikbaar maken.

Met behulp van de glasmaster wordt een ‘stamper’ gemaakt. Dit is de gietvorm van waaruit de cd wordt gerepliceerd. De cd wordt gegoten uit polycarbonaat en krijgt vervolgens een microscopisch dunne aluminium beschermingslaag. Ten slotte krijgt het schijfje een vernislaagje voor extra bescherming.

Productieproces CD's

Productieproces CD's

 Voordelen:

  • De aanmaakkost per exemplaar is goedkoper dan bij duplicatie
  • Elke cd is foutloos
  • Grotere oplages zijn geen probleem
  • Er zijn meer mogelijkheden wat betreft drukwerk en verpakking

 Nadelen:

  • De leveringstijd bedraagt meestal zo’n 10 werkdagen
  • De meeste replicatiebedrijven vragen een minimumoplage van 1000 stuks

Wil je slechts enkele tientallen cd’s maken, dan is je enige optie cd-duplicatie. Voor oplages groter dan 300 exemplaren is cd-replicatie echter voordeliger.

Vinyl’s not dead

De cd mag dan wel het meest gangbare fysieke formaat zijn, de langspeelplaat heeft zich nog lang niet gewonnen gegeven. De laatste jaren zien we zelfs terug een opmerkelijke stijging in de verkoop van vinyl, en niet alleen bij de dj’s.  

Het productieproces van vinylplaten verloopt logischerwijs niet volgens de duplicatie- of replicatiemethode die voor de cd gebruikt worden. Het creëren van vinylplaten is – ondanks dat er wel wat machines aan te pas komen – nog een echt ambacht en het proces bestaat uit verschillende stappen. In onderstaande video kan je dit in detail bekijken:

Productieproces Vinyl

Productieproces Vinyl

Vinyl is verkrijgbaar in verschillende formaten: 7 inch, 10 inch en 12 inch zijn de meest voorkomende. Theoretisch zijn ook andere formaten en zelfs afwijkende vormen mogelijk, zolang de groeven maar concentrische cirkels zijn. De maximale duur van een vinyl is niet alleen afhankelijk van het formaat, maar ook van hoe dicht de groeven bij elkaar ‘gesneden’ worden, hoe diep de groeven zijn en ook van de snelheid waarop de plaat wordt afgespeeld. Standaard draait een platenspeler op 33 of 45 toeren per minuut (rpm).

Het maximaal aantal minuten wordt steeds uitgedrukt per kant. Voor een 7″ afgespeeld op 45 rpm mag je rekenen op ongeveer drie tot vijf minuten, op 33 rpm wordt dat verlengd tot zeven à acht minuten. Op een 12″ kan je doorgaans om en bij een kwartier muziek plaatsen (33 rpm). Het moet wel gezegd dat dit geen absolute maxima zijn. Het verschilt een beetje van perserij tot perserij en het maximum hangt ook erg samen met de luidheid van de muziek. Bij het snijden van de vinylmaster worden de luidere passages namelijk verder van elkaar gesneden dan de stillere. Een luide plaat kan daardoor minder minuten muziek bevatten dan een stille. Voor een optimaal resultaat kan je dus best niet te veel materiaal op één kant zetten.

Een andere afweging die je zal moeten maken is het gewicht. 12″ platen zijn beschikbaar in een gewicht variërend van 120g tot zelfs meer dan 200g. Aangezien vinyl door verloop van tijd en vooral door gebruik beetje bij beetje ‘afslijt’, is de algemene consensus dat zwaarder vinyl (letterlijk een dikke plaat) duurzamer is. Doordat de groeven dieper kunnen gesneden worden, kan men in theorie ook iets dynamischer masteren. Zwaarder vinyl is ook duurder en duurt vaak langer om te produceren. Je zal dus een afweging moeten maken tussen kwaliteit, prijs en efficiëntie. Hoewel 120g zeker een kwaliteitsvol product is, lijkt de standaard tegenwoordig eerder richting 150g of 180g op te schuiven. 

Het is belangrijk is om te weten dat er voor vinyl anders gemasterd wordt dan voor cd. Bepaalde excessen in panning of dynamiek of fase-verschillen waar je op cd perfect mee kan wegkomen, kunnen er bij vinyl immers voor zorgen dat de naald te snel uit de plaat springt. Als je je muziek wil uitbrengen op cd én vinyl kan het dus aangeraden zijn om je master engineer om een aparte master te vragen. Al zal een goede master engineer je normaal gezien ook wel tips kunnen geven over wanneer een aparte master nodig is en wanneer niet.  

Heel wat producers van elektronische muziek laten hun tracks eerst op een test-vinyl persen om ze als dj op het publiek te kunnen testen, desnoods wat extra te editen en pas een definitieve persing te laten doen als ze echt tevreden zijn. Een test-vinyl is meestal de zogenaamde ‘laquer’ persing die in het begin van het reproductieproces gebruikt wordt om de moederplaat te maken. Deze persing op vinylacetaat (een dun laagje hars) is behoorlijk fragiel en kan slechts enkele keren afgespeeld worden voor er hoorbaar kwaliteitsverlies optreedt. Er bestaan ook vinylsnijders (cutters) die met een diamanten naald rechtstreeks in een echte vinylplaat kunnen snijden. Met deze technologie kan vinyl in zeer kleine oplages gemaakt worden omdat er geen moederplaat moet gemaakt worden. Het is echter een dure aangelegenheid: je mag zeker 25 tot 45 euro per exemplaar rekenen. Bij sommige perserijen zijn een aantal testpersingen inbegrepen als je een normale bestelling plaatst. 

Zoals je ziet: vinyl bestaat in zeer veel maten en gewichten. Maar met een beetje creativiteit (en een goeie persingsfirma) zijn de mogelijkheden bijna eindeloos. Jack White ging voor de vinylversie van z’n plaat Lazaretto (2014) wel erg ver:

The Lazaretto ULTRA LP

The Lazaretto ULTRA LP

Heb je vragen of opmerkingen bij deze pagina?
Popadvies op maat
Vind je hier toch niet het antwoord op jouw vraag? Poppunt geeft ook persoonlijk advies.
   popadvies@poppunt.be       Bel 02 504 99 00       Maak een afspraak