Wat moet je weten over SABAM?

Een uitgebreide beschrijving van de werking van SABAM, om wat misverstanden uit de wereld te helpen

Als je muziek maakt, is de kans groot dat je auteursrechten hebt op je creaties. Je kan ervoor kiezen om deze rechten zelf te beheren, maar het is ook mogelijk om je te laten vertegenwoordigen door een collectieve beheersvennootschap.

Op basis van je auteursrecht kan je immers aanspraak maken op bepaalde vergoedingen als je werk gebruik wordt. Sommige van deze vergoedingen zijn vastgelegd en worden automatisch geïnd door de beheersvennootschappen, andere kan je in principe zelf gaan bepalen. Het is absoluut niet noodzakelijk om je aan te sluiten bij een beheersvennootschap, niet om auteursrecht te krijgen en zelfs niet om inkomsten te genereren met je rechten. Een collectieve beheersvennootschap kan je rechten vaak wel efficiënter beheren en sommige vergoedingen zal je alleen via een collectieve beheersvennootschap kunnen krijgen. In België is SABAM de belangrijkste beheersvennootschap voor auteurs, componisten en uitgevers van muzikale werken. Meer over de voor- en nadelen van een lidmaatschap van SABAM kan je hieronder vinden.

SABAM is één van de vele beheersvennootschappen die ons land rijk is. Het is een privébedrijf dat al in 1922 werd opgericht op initiatief van een aantal auteurs. Ze vertegenwoordigen zowel auteurs en componisten als uitgevers bij het beheer van auteursrechten. Die rechten worden beheerd in België en alle landen waar een zustervereniging van SABAM actief is en waarmee samenwerkingsakkoorden werden gesloten. Hoewel SABAM vooral met muziekwerken geassocieerd wordt – en daar ook hun zwaartepunt ligt – staan ze ook open voor dramaturgen, choreografen, regisseurs, scenaristen, radiomakers, vertalers, dichters, stripauteurs, illustratoren, journalisten, beeldhouwers, videofilmers, fotografen, etc. Hoewel ze dus multidisciplinair actief zijn, kan je er wel enkel terecht voor het beheer van auteursrechten. Naburige rechten waarop je aanspraak kan maken, zal je moeten onderbrengen bij PlayRight of SIMIM.

SABAM staat in voor het innen, verdelen, administreren en beheren van de auteursrechten. Dat wil zeggen dat, telkens een nummer uit het SABAM-repertoire wordt uitgezonden, live uitgevoerd, gedraaid op een fuif, op een cd geperst, op een website gezet, aan een film wordt gekoppeld etc. daarvoor een vergoeding verschuldigd is aan SABAM. Die vergoedingen worden dan doorgestort aan de rechthebbenden. Om aanspraak te kunnen maken op een uitbetaling, moet je je uiteraard eerst bij SABAM aansluiten.

Waarom lid worden van SABAM?

Auteursrecht ontstaat automatisch, je hoeft je dus niet aan te sluiten bij een beheersvennootschap om deze rechten te krijgen. Een beheersvennootschap kan je wel helpen om je auteursrecht doeltreffend te beheren. Het exclusief karakter van het auteursrecht bepaalt immers dat je expliciet toestemming moet geven voor het gebruik van je werk. Om dit telkens zelf te doen of te controleren als je nummer ergens op de internet, radio of een event gespeeld wordt is een bijna onmogelijke opdracht. Een beheersvennootschap kan hiervoor steunen op een hele infrastructuur en overeenkomsten met belangrijke gebruikers(groepen).

Om je te laten vertegenwoordigen door SABAM is het wel nodig dat je het beheer van je vermogensrechten aan hen overdraagt. Dit heeft een aantal belangrijke gevolgen: je kan dan bijvoorbeeld zelf niet meer beslissen waar je muziek gebruikt wordt en  of en hoeveel er voor betaald moet worden. Alleen in enkele heel uitzonderlijke gevallen zal de beheersvennootschap je akkoord nog vragen. Voor het overige zal er geen toestemming vooraf meer nodig zijn, maar moeten gebruikers enkel de opgelegde vergoeding betalen. Dit betekent dat telkens iemand jouw muziek on- of offline wilt gebruiken (bijvoorbeeld op een blog of op een feest) daarvoor een rekening in de bus zal vallen, ook al gaat het om een goed doel dat je wil steunen of je beste vriend.

Naast het feit dat je zelf niet meer kan beslissen over de toegelaten exploitaties van je werk, raden we je ook aan eens na te denken over de eventuele opbrengst van een SABAM-lidmaatschap. Het is namelijk niet zo dat je automatisch geld ontvangt eens je je aangesloten hebt bij een beheersvennootschap. Daarvoor moet je muziek eerst geëxploiteerd worden. Exploiteren kan gaan om het gebruik van je muziek op radio, tv of evenementen,  het streamen via Youtube, Spotify of andere diensten, het reproduceren van je werk op cd-r of andere dragers of het live opvoeren van je muziek. Als je dus enkel muziek voor jezelf maakt op je zolderkamer, zal een lidmaatschap bij SABAM je nooit iets kunnen opleveren. Ook voor (niche-)muziek die in eigen beheer wordt uitgebracht zou het wel eens kunnen dat een lidmaatschap je minder oplevert dan je aanvankelijk denkt.

Stel bijvoorbeeld dat je een behoorlijk succesvolle band hebt (die eigen muziek schrijft), die regelmatig optreedt en muziek in eigen beheer aan zijn fans verkoopt, maar niet echt gespeeld wordt op radio of tv.

  • SABAM zal voor jou een vergoeding kunnen innen telkens je een optreden doet. Het is aan de concertorganisator om die vergoeding te betalen. Om zeker te zijn dat alles correct wordt afgerekend, kan je best zelf aan SABAM doorgeven waar je speelt en welke nummers. Hiervoor kan je gebruik maken van het e-services platform, waar je rechtstreeks je playlists kan doorsturen. Sabam gaat dan op hun beurt een afrekening sturen aan de organisator op basis van een aantal parameters en na verwerking en aftrek van hun commissie zal een deel van dit geld worden doorgestort aan de auteurs.
  • Je zal een vergoeding krijgen voor de mechanische reproductierechten bij het persen van je muziek op een drager. Aangezien je echter zelf je cd’s of vinyl’s laat drukken zal je de mechanische reproductierechten ook zelf eerst moeten betalen. Later krijg je dat geld dan terug na aftrek van ongeveer 15-20% administratieve kosten.  
  • Daarnaast heeft SABAM overeenkomsten met sommige platformen als Youtube, Spotify en vi.be. Op basis van deze overeenkomsten zullen ze voor elke play een minuscuul bedrag innen dat aan het einde van een periode zal verdeeld worden onder hun leden op basis van een aantal parameters. Voorlopig zijn de bedragen die voor deze relatief nieuwe exploitatievormen worden uitbetaald echter zo laag, dat je je er meestal nog geen frisse pint mee zal kunnen betalen, laat staan je lidmaatschapskosten terugverdienen. Maar dit kan natuurlijk veranderen in de toekomst.

Als je muziek veel via de traditionele kanalen wordt gespeeld of als je net een dikke dancefloorhit hebt geproduced, is het zeker wel interessant om je aan te sluiten bij een collectieve beheermaatschappij. Voor exploitaties via omroepen of op fuiven is het immers onmogelijk om zelf vergoedingen te gaan onderhandelen of om zelf op te volgen waar en wanneer je muziek gebruikt wordt. Ook in deze situatie is het echter aangeraden om het gebruik waar mogelijk zelf op te volgen en regelmatig te checken bij de administratie van SABAM of hun informatie compleet is. Wat SABAM aan uitvoeringsrechten int, zal immers verdeeld worden volgens playlists die ze binnenkrijgen van fuiven, evenementen en radio, eventueel aangevuld met hitlijsten en andere cijfers. Hoe meer je dus kan aantonen dat jouw muziek ergens gebruikt wordt, hoe meer je aanspraak kan maken op een spreekwoordelijk deel van de koek. Meer over de verdeelsleutels vind je hieronder.

Checklist

Een handige checklist voor wie overweegt om zich aan te sluiten:

  • Schrijf je zelf nummers en teksten? Als je enkel andermans nummers speelt, heeft het geen zin je aan te sluiten. Alle uitvoerende muzikanten (dus ook die van coverbands) die muziek uitbrengen, sluiten zich wél best aan bij PlayRight.
  • Wat ben je met je werk van plan? Aansluiting is enkel nuttig als je je werk op één of andere manier gaat exploiteren: op cd zetten, live uitvoeren, …
  • Worden je nummers gedraaid op de radio of televisie? In dat geval is aansluiting aan te raden. Gedraaid worden op de radio betekent immers geld ontvangen van SABAM.
    Om je een idee te geven: als een van je nummers op een nationale omroep gedraaid wordt, kan dit ongeveer 6 euro per minuut aan auteursrechten opleveren!
  • Gaat een platenfirma jouw werk reproduceren? Zo ja, dan is aansluiting ook aan te raden omdat je dan mechanische reproductierechten krijgt.
  • Ben je van plan om jouw werk vaak live voor een publiek te gaan spelen? Iedere keer als je dat doet, krijg je uitvoeringsrechten (als je je bij SABAM aansluit natuurlijk).
  • Aansluiting bij SABAM kost wat geld: je moet minimum een kwart van een maatschappelijk aandeel kopen (€31) en voor stemrecht in de Algemene Vergadering moet je dit volledig volstorten (€124). Verwacht je inkomsten uit auteursrechten die hoger zijn dan deze bedragen?
  • De datum waarop Sabam je aanvraag tot aansluiting ontvangt, zal bepalen voor welke repartitieperiode je lidmaatschap zal beginnen lopen. Het is dus mogelijk om je pas aan te sluiten als je merkt dat je commercieel succes begint te hebben.
  • Ben je naast auteur/componist ook producent (bijvoorbeeld van een plaat in eigen beheer), controleer dan zeker ook eens of het voor jou zinvol is om lid te worden van SIMIM!
Wat doet SABAM?

Wat doet SABAM?

Waarom auteursrechten betalen?

Waarom auteursrechten betalen?

Wat is er allemaal beschermd door het auteursrecht?

Wat is er allemaal beschermd door het auteursrecht?

Waar komt het geld vandaan?

Waar komt het geld vandaan?

Hoe wordt het geld verdeeld?

Hoe wordt het geld verdeeld?

Hoe lid worden van SABAM?

Er zijn verschillende manieren om lid te worden van SABAM en er zijn uiteraard wat kosten aan verbonden. Het is mogelijk om je lidmaatschap aan te passen aan je eigen noden en wensen, bijvoorbeeld door je alleen voor bepaalde categorieën van rechten, bepaalde exploitaties of een beperkt grondgebied te laten vertegenwoordigen. Om je te kunnen aansluiten zijn er wel enkele voorwaarden: je moet kunnen bewijzen dat je een auteur of componist bent. In het verleden moest je hiervoor een examen afleggen om je muzikale kennis te bewijzen. Tegenwoordig is het voldoende om minstens vijf werken of werken met een totale duur van minstens vijftien minuten op je naam te hebben staan.

De eerste stap is een aanvraag tot lidmaatschap in te vullen. Dat kan online of met een fysiek formulier.  Als je kiest voor een online aanvraag zal je eerst een mail krijgen waarin je je aanvraag moet bevestigen met een reply. Hierdoor wordt je dossier in behandeling genomen en zal de dienst IP Beheer je een ingevuld aanvraagformulier toesturen op basis van de gegevens die je hebt ingevuld. Als de gegevens correct zijn, moet je dit formulier ondertekend terug te sturen, samen met een kopie recto verso van je identiteitskaart, een aangiftebulletin voor minstens 5 werken, ingevuld en getekend door alle betrokken rechthebbenden, een geluidsdrager of audiovisuele drager met deze werken en eventueel de teksten. Vervolgens zal je dossier worden voorgelegd aan de Commissie voor Aanvaardingen van de raad van bestuur van SABAM. Als zij je aanvraag goedkeuren, zal je een ‘overeenkomst van aansluiting en fiduciaire afstand’ toegestuurd krijgen. Hierin draag je het recht om jouw composities en liedteksten te exploiteren exclusief over aan de auteursrechtenorganisatie.

In deze overeenkomst kan je het beheer voor bepaalde vormen van gebruik al of niet overdragen aan SABAM. In het contract kan je immers expliciet ‘voorbehoud maken voor bepaalde rechten’. SABAM onderscheidt in totaal 14 verschillende gebruiksvormen voor muziekwerken. Die staan netjes opgesomd in de statuten van SABAM (Art. 10). Zo zou je ervoor kunnen kiezen om SABAM geen rechten te laten innen voor het ‘uitvoeringsrecht voor het (niet-)interactief gebruik van online werken’, wat erop neer komt dat jouw muziek online vrij mag worden verspreid zonder dat de gebruikers auteursrechten moeten betalen. Je kan dit doen op het moment dat je lid wordt, maar je kan dit later ook nog aanpassen door gedeeltelijk ‘ontslag’ te nemen als SABAM-lid voor bepaalde exploitatievormen.

Als je wordt toegelaten als lid moet je een maatschappelijk aandeel kopen van €124. SABAM is een coöperatieve vennootschap waarvan alle leden voor een deel eigenaar zijn. Met je maatschappelijk aandeel koop je jezelf een stukje SABAM en word je medevennoot. Het is echter niet verplicht om het aandeel helemaal te kopen: je kan ook een kwart van een maatschappelijk aandeel kopen (€31), maar dan heb je geen stemrecht op de Algemene Vergadering.

Je kan uiteraard steeds ontslag nemen bij SABAM voor het beheer van je rechten. Dit moet ook verplicht per aangetekende brief gebeuren. Het ontslag gaat dan in in het kalenderjaar volgend op je aanvraag, op voorwaarde dat je je aangetekende brief verstuurde in de eerste helft van het jaar.

Nummers aangeven

Na je aansluiting is het de bedoeling dat je al je al je muziek gaat aangeven. Hiervoor kan je een beroep doen op een online toepassing of een offline formulier. Het is niet nodig een cd of partituur op te sturen, tenzij je je werk wilt aangeven in de categorieën klassiek of jazz.

Volgens SABAM is de aangifte een essentiële stap in het beheer en de verdeling van je rechten. Een onvolledige of laattijdige aangifte kan de uitbetaling van je rechten dan ook aanzienlijk vertragen. Daarom kan je je werken best aangeven zodra je ze live begint te spelen of wanneer je ze opneemt.

Bij het aangeven van nummers kan je kiezen tussen uitgegeven of onuitgegeven werken. Enkel die nummers die uitgegeven worden door een publisher, geef je aan als ‘Uitgegeven werken’.  In dat geval zal de uitgeverij immers een deel van de auteursrechten op je werk overnemen en krijgen zij ook deel van de SABAM-opbrengsten uitbetaald. Als je een publisher hebt, zal hij doorgaans de aangiftes bij SABAM voor zijn rekening nemen.

Een nummer dat geschreven werd door meerdere auteurs/componisten moet op één formulier worden aangegeven dat getekend wordt door alle auteurs, ook al is niet iedereen lid van SABAM. Bij het aangeven van je nummers kan je ook aanduiden volgens welke verdeelsleutel de rechten voor dat nummer moeten verdeeld worden. Hiervoor gelden een aantal regels: zo moet de verhouding tussen alle auteurs en alle componisten in principe 50/50 bedragen. Wel kan je tussen co-auteurs of co-componisten onderling afspreken om één iemand een groter aandeel in de rechten toe te kennen. Meer details over de aangifte en mogelijke verdeelsleutels vind je in deze publicatie.

Nog enkele belangrijke opmerkingen:

  • Een depot is niet hetzelfde als een aangifte, enkel een correcte aangifte leidt tot een correct beheer van je rechten. 
  • Naast het aangeven van je werken is het ook belangrijk om je werken – zeker online – steeds goed te taggen. Als je bijvoorbeeld je muziek op YouTube plaatst, raden we aan om er zo goed mogelijk bij te vermelden wie de rechthebbenden zijn. Enkel op die manier kan SABAM je werken terugvinden in de lijsten die door YouTube worden doorgegeven.
  • Een aansluiting bij SABAM geldt voor je hele repertoire, niet alleen voor de nummers die je aangeeft. Je kan er dus niet voor kiezen om voor bepaalde nummers wel en voor andere nummers niet vertegenwoordigd te worden. Als er niet-aangegeven werken onder jouw naam opduiken in playlists, zal SABAM deze behandelen zoals wel aangegeven nummers en jou op de hoogte brengen om zo snel mogelijk de aangifte in orde te brengen zodat de inning en verdeling verder verwerkt kan worden.

Inning en verdeling

Als je lid bent van SABAM zullen ze het gebruik van jouw werk opvolgen en vergoedingen innen waar mogelijk. Er wordt geïnd wanneer je werk geheel of gedeeltelijk geëxploiteerd wordt. Daarin onderscheiden ze volgende categorieën:

  • Openbare uitvoeringsrechten: Deze inningen gebeuren telkens wanneer jouw muziek openbaar uitgevoerd wordt, live op een podium, maar ook op radio en televisie, op een feestje, in de bioscoop, een winkel enzovoort. Ook gebruik van muziek op het internet valt (deels) onder uitvoeringsrechten. Wordt je muziek dus gebruikt op YouTube, Facebook, blogs en andere sites, dan zal daar in principe een vergoeding voor verschuldigd zijn. In de praktijk heeft SABAM nog geen overeenkomsten met alle gebruikers en op het internet is het vaak lastig het gebruik te traceren of een vergoeding af te dwingen. Met YouTube, vi.be, Deezer, Spotify en 22tracks zijn er bijvoorbeeld al afspraken gemaakt, maar Facebook, Soundcloud en Bandcamp – om er maar enkele te noemen – glippen momenteel nog door de mazen van het net.
  • Mechanische rechten zijn verschuldigd telkens wanneer een producent je werken op een drager reproduceert. Zowel geluidsdragers als beelddragers en digitale formaten komen in aanmerking. Bij fysieke producten (cd, dvd, bluray, etc.) worden de mechanische rechten geïnd bij het persen. In het geval van een digitale reproductie gebeurt de inning pas bij verkoop, bijvoorbeeld in een downloadstore. Veel meer info over mechanische rechten vind je hier.
  • Openbare gebruikersrechten: als je muziek wordt afgespeeld in openbare ruimtes zoals horeca of handelszaken, of bij gebruik op de werkvloer (onder bepaalde voorwaarden) zal er een vergoeding voor openbaar gebruik verschuldigd zijn. Het is hiervoor niet van belang of dit gebeurt via radio, televisie of internet.
  • De wet bepaalt dat iedereen het recht heeft om voor persoonlijk gebruik een privékopie te maken van de werken die rechtmatig openbaar gemaakt zijn. Dit ‘thuiskopierecht’ geeft recht op een vergoeding voor het auteursrecht en de naburige rechten. Deze inning wordt in de praktijk geïnd via heffingen op de verkoop van toestellen waarmee gekopieerd kan worden en blanco cd’s, harde schijven, …
  • Leenrecht: ook voor het uitlenen van je werken via instellingen die door de overheid erkend of georganiseerd worden (vb. bibliotheken, mediatheken), heb je als auteur recht op een vergoeding.

Het innen van de verschuldigde auteursrechten gebeurt op 2 manieren:

  • Individuele inningen vinden plaats wanneer de gebruikte werken reeds bekend zijn op het moment dat de toestemming toestemming wordt verleend . Dat is bijvoorbeeld het geval bij het persen van cd’s (zgn. mechanische reproductierechten), live uitvoeringen (via de opgave van gespeelde werken), synchronisatie (koppeling van muziek aan beelden) en sommige vormen van online muziekgebruik. De verschuldigde tarieven zijn dan op voorhand gekend.
  • Als het gebruikte repertoire en de rechthebbenden niet op voorhand bekend zijn, spreekt men van collectieve inningen. Collectieve inningen gebeuren bijvoorbeeld bij radio- en tv-zenders, winkels, horeca-zaken, YouTube, Spotify, etc. De gebruiker krijgt dan als het ware de toelating om uit het volledige SABAM-repertoire te putten.

De verdeling (repartitie) van de auteursrechten die SABAM geïnd heeft, gebeurt volgens een jaarlijks vastgelegde repartitiekalender.  Rechten uit openbare uitvoering van muziek worden bijvoorbeeld in juni en oktober uitbetaald.

Aangezien er vaak meerdere rechthebbenden zijn voor een werk, moeten die inkomsten verdeeld worden. Daarvoor wordt de verdeelsleutel gebruikt die je zelf hebt ingevuld op je aangifteformulier (zie hierboven).

De individuele inningen worden rechtstreeks uitbetaald aan de opgegeven rechthebbenden na aftrekking van de werkingskosten voor SABAM. Voor de collectieve inningen worden deze rechten verdeeld pro rata: de meest populaire werken krijgen het grootste stuk van deze rechten. Dit gebeurt via een puntensysteem dat rekening houdt met de tijdsduur en ook met de aard van het werk. Een klassiek werk of een jazz-nummer krijgt om historische redenen een hogere puntenwaarde dan een pop- of rocknummer. Alle nummers die worden aangegeven, worden automatisch onder lichte muziek ingedeeld. Als je van mening bent dat jouw werken tot jazz of klassiek behoren, moet je een partituur of een opname meesturen met de aangifte en die zal dan door de Commissie Classificatie van SABAM beoordeeld worden. Als de voorgestelde classificatie wordt aanvaard, zal dat werk dus een hogere puntenranking krijgen en zal het meer inkomsten kunnen genereren.

   Download een uitgebreide brochure van SABAM om je wegwijs te maken in hun systeem van inning en verdeling

Nog een tip: als je lid bent van SABAM, en je wil je stem luid en duidelijk laten horen binnen de beheersvenootschap, dan kan je je misschien aansluiten bij GALM. Die organisatie treedt op als belangenbehartiger voor alle auteurs/componisten die ‘lichte muziek’ maken.
Frederik Tampere (PIAS) - GALM

Frederik Tampere (PIAS) - GALM

Heb je vragen of opmerkingen bij deze pagina?
Popadvies op maat
Vind je hier toch niet het antwoord op jouw vraag? Poppunt geeft ook persoonlijk advies.
   popadvies@poppunt.be       Bel 02 504 99 00       Maak een afspraak