Wat moet ik weten over Creative Commons?

Beslis zelf wat iemand mag of niet mag doen met jouw muziek

Telkens je een nummer schrijft en dat op een of andere manier vastlegt (met je GSM, op je computer, desnoods wat akkoorden op een bierkaartje), is dat nummer beschermd door het auteursrecht. Dat brengt met zich mee dat iedereen je toestemming nodig heeft als ze jouw nummers willen gebruiken of remixen, maar ook om het te delen op een blog met hun vrienden. Omdat het een tijdrovende bezigheid is om steeds toestemming te bekomen of toestemming te geven, heeft Creative Commons een licentiemodel ontwikkeld waarmee je als auteur kunt duidelijk maken dat iedereen je nummers mag gebruiken voor bepaalde doeleinden. Creative Commons-licenties creëren op die manier een soort tussenstap tussen de traditionele invulling van het auteursrecht waar er niemand zomaar je nummers mag gebruiken en de publieke domeinsituatie  – dit is wanneer het auteursrecht op je werken is afgelopen – wanneer iedereen je werk vrij kan gebruiken. Some rights reserved dus.

Filosofie

Creative Commons wil een vrijer gebruik van auteursrechtelijk beschermde werken mogelijk maken. Het auteursrecht beschermt werken tot 70 jaar na de dood van de langstlevende auteur, nadien komen ze terecht in het ‘publiek domein’ en mag iedereen ermee doen wat hij wil zonder daarvoor toestemming te moeten vragen. Creative Commons wil dit publiek domein sneller toegankelijk maken door bepaalde vormen van gebruik zonder toestemming mogelijk te maken terwijl het auteursrecht nog van kracht is. Daarnaast wil CC ook een antwoord bieden op het massaal (veelal illegaal) delen en verspreiden van auteursrechtelijk beschermde werken op het internet. Creative Commons laat gebruikers toe om eenvoudige en makkelijk herkenbare licenties aan een werk te koppelen, zodat in één oogopslag duidelijk is wat je met het werk wel en niet mag doen.

Creative Commons is dus handig voor gebruikers, omdat er meer werken mogen worden gedeeld en hergebruikt zonder dat er telkens toestemming moet worden gevraagd en/of een vergoeding betaald. Maar ook voor artiesten is de regeling bijzonder interessant. Door een CC-licentie aan je muziek te koppelen, geef je aan dat je het OK vindt dat mensen jouw muziek gaan verspreiden en gebruiken zonder daarvoor toestemming te vragen of te betalen, zo lang ze zich maar aan de voorwaarden houden die jij hebt meegegeven, en op die manier jouw auteursrechten respecteren. Op die manier beslis je dus zelf wat mag en niet mag, zonder tussenkomst van een beheersvennootschap.

Kanttekeningen

Vooraleer we precies uitleggen hoe het in z’n werk gaat, geven we nog een aantal kanttekeningen mee.

  • Creative Commons is niet voor elke muzikant de ideale oplossing. Als je muziek maakt die veel commercieel potentieel heeft, en de kans dus groot is dat die veel op radio of tv gespeeld zal worden, op compilaties terecht zal komen, etc. dan doe je er misschien goed aan om toch om toch voor de ‘klassieke’ weg van een beheersvennootschap te kiezen. Enerzijds is het een heel gedoe om al die vormen van gebruik op te volgen, en anderzijds is het zo dat een Creative Commons-licentie niet automatisch geld opbrengt. Aangezien een gebruiker geen toestemming hoeft te vragen, is er ook geen automatische inning & verdeling van auteursrechten.
  • Als je al lid bent van een beheersvennootschap (bv. SABAM), dan kan je in principe geen gebruik maken van CC-licenties. Lidmaatschap van SABAM houdt namelijk in dat je het beheer van al je rechten aan hen overdraagt, en dat is onverenigbaar met het feit dat je zelf je rechten zou beheren. Je kan bij SABAM ontslag nemen voor het online gedeelte, maar dan verdien je ook geen auteursrechten meer als je muziek gestreamd wordt op platforms als Spotify. In landen als Nederland, Zweden, Denemarken of Frankrijk pakken ze het anders aan: daar kan je perfect lid zijn van een beheersvennootschap en toch CC-licenties aan je muziek koppelen. De beheersvennootschap gaat dan enkel innen voor commercieel gebruik (bv op radio- en tv-stations), maar niet voor particulier gebruik (bv. op muziekblogs).
Frederik Tampere (PIAS) - Creative Commons

Frederik Tampere (PIAS) - Creative Commons

De licenties

Creative Commons stelt je 6 verschillende licenties ter beschikking, elk met hun eigen specifieke restricties. Je kiest de licentie die je wil gebruiken, en laat dat aan de gebruiker weten d.m.v. een duidelijk herkenbaar symbool. De gebruiker krijgt, naast het symbool, een tekst te zien die in simpele bewoordingen uitlegt wat mag en wat niet. Daarnaast is er ook de juridische tekst (de eigenlijke licentie) die per land is aangepast aan de specifieke auteurswetgeving. Let op: de vermelding van de link naar de volledige juridische licentie is nodig om je Creative Commons-licentie rechtsgeldig te maken (lees: afdwingbaar voor een rechtbank). Uiteraard kan je ook een CC-licentie koppelen aan muziek die je niet online verspreidt. Op de website vind je een tekst die je in dat geval kan gebruiken, bv. om op je artwork te zetten.

cc-by Naamsvermelding (BY): de minst restrictieve licentie. Iedereen mag alles doen met jouw muziek, zo lang bij de verdere verspreiding telkens jouw naam wordt vermeld. Dat betekent bv. dat jouw werk gedeeld mag worden, dat eruit mag gesampled worden, dat er remixes mogen van worden gemaakt … Let op: anderen mogen jouw muziek dus ook gebruiken voor commerciële doeleinden. Je kan met andere woorden niet verhinderen dat anderen er geld mee verdienen zonder jou een deel van de koek te geven.
cc-by-sa Naamsvermelding-GelijkDelen (BY-SA): iedereen mag opnieuw alles doen met jouw muziek, ook voor commerciële doeleinden. Eén klein verschil met de eerste licentie: wie jouw werk (of de geremixte of anderszins getweakte versie ervan) wil verspreiden, moet dat verplicht onder dezelfde licentie doen als diegene die jij hebt gekozen.
cc-by-nd Naamsvermelding-GeenAfgeleideWerken (BY-ND):iedereen mag jouw werk verder verspreiden, zowel voor commercieel als niet-commercieel gebruik, maar er mag niets veranderd worden aan het origineel. Dat wil zeggen dat je bv. niet zomaar toelaat dat er remixes van jouw muziek worden gemaakt. Als iemand toch een remix wil maken, moet die expliciet om jouw toestemming vragen.
cc-by-nc Naamsvermelding-NietCommercieel (BY-NC): iedereen mag jouw muziek bewerken, remixen of er verder op bouwen, zolang dat gebeurt voor niet-commerciële doeleinden. Het nieuwe werk moet jou als originele maker vermelden, mag niet commercieel geëxploiteerd worden, maar hoeft niet noodzakelijk onder dezelfde licentie verspreid te worden.
cc-by-nc-sa Naamsvermelding-NietCommercieel-GelijkDelen (BY-NC-SA): idem als hierboven, maar dit keer moet iemand die jouw werk voor niet-commercieel gebruik herwerkt, dat nieuwe werk (bv. een remix) delen onder dezelfde BY-NC-SA-licentie.
cc-by-nc-nd Naamsvermelding-NietCommercieel-GeenAfgeleideWerken (BY-NC-ND): de meest restrictieve licentie. Jouw muziek mag gedownload worden of verder gedeeld, maar je naam moet altijd vermeld worden, je muziek mag niet voor commerciële doeleinden worden gebruikt (bv. gekoppeld aan een tv-reclamespot) en er mogen geen aanpassingen aan gebeuren.

Het publiek domein

Creative Commons houdt er ook rekening mee dat er artiesten zijn die geen enkele vorm van auteursrecht willen laten gelden op hun werk. Het kan zijn dat je muziek creëert die je zonder enige vorm van restrictie aan het publiek wil geven. In principe geef je daarmee dus aan dat je muziek al meteen in het publiek domein (zie hierboven) terecht komt, zonder daarvoor te moeten wachten tot de termijn van 70 jaar na je dood verstreken is. Creative Commons heeft hiervoor de CC0-verklaring ontwikkeld.

Als je muziek verspreidt onder CC0, doe je afstand van al je auteursrechten, voor zover dat wettelijk mogelijk is. In het Belgisch auteursrecht kan je bv. geen afstand doen van je ‘morele rechten’. In tegenstelling tot het ‘all rights reserved’ van het klassieke auteursrecht, laat je d.m.v. deze CC0-verklaring aan de gebruikers weten dat er ‘no rights reserved’ zijn.

Conclusie

Creative Commons-licenties zijn een goede manier om het beheer van je auteursrechten in eigen handen te houden en zelf te beslissen wie wat met jouw muziek mag doen. CC werkt vooral goed in een online omgeving en voor muzikanten die met minder commerciële muziek bezig zijn. Via Creative Commons kom je trouwens al gauw in contact met een hele community van bv. netlabels en gelijkgestemde artiesten waar je muziek in opgepikt wordt.

Creative Commons-licenties zijn dankzij de juridische teksten afdwingbaar in een rechtszaak, dus je bent absoluut niet onbeschermd.

Hou er wel rekening mee dat er niet automatisch auteursrechten geïnd en verdeeld worden als je met CC werkt. Bovendien is het zo dat je momenteel lidmaatschap van een beheersvennootschap als SABAM (in België) niet kunt combineren met het gebruik van CC-licenties, omdat de beheersvennootschappen werken op basis van een exclusieve licentie. Voorlopig kan je dus nog niet profiteren van het beste van de twee werelden en zal je met Creative Commons bijvoorbeeld enkele inkomsten mislopen als je muziek op radio of televisie gespeeld wordt.

Heb je vragen of opmerkingen bij deze pagina?
Popadvies op maat
Vind je hier toch niet het antwoord op jouw vraag? Poppunt geeft ook persoonlijk advies.
   popadvies@poppunt.be       Bel 02 504 99 00       Maak een afspraak