Covers, remixes & samples

Speel je liedjes die je niet zelf geschreven hebt, dan moet met een aantal zaken rekening houden. We zetten het op een rijtje...

Voor covers en adaptaties gelden andere auteursrechtelijke regels. Maar wat is het onderscheid precies? En kan je zelf iets verdienen aan covers of adaptaties? En hoe zit het met samples en mixtapes? Mag je zomaar stukken uit andere nummers gebruiken? Je vindt het allemaal in onderstaande tekst!

Covers vs adaptaties

Een cover is niet hetzelfde als een adaptatie. Als je een cover maakt, speel je eigenlijk letterlijk het origineel na, zonder dat je er zelf al teveel vernieuwingen in aanbrengt. Bij een adaptatie is dat anders: daar ga je fundamentele veranderingen aanbrengen aan het origineel (bijvoorbeeld een andere tekst, een nieuw arrangement, …). De lijn tussen een cover en een adaptatie is in de praktijk vaak moeilijk te trekken. In bepaalde gevallen kan het gemakkelijker zijn om onder het regime van de covers te vallen, maar uiteindelijk is het steeds de rechter die beslist.

Een cover uitbrengen mag, op voorwaarde dat je auteursrechten betaalt aan SABAM of een zustervereniging in het buitenland. Als je de covers live speelt, zal deze vergoeding inbegrepen zitten in de SABAM-afrekening voor de concertorganisator. Als je een cover wilt opnemen en uitbrengen zal je de vergoeding wel zelf moeten betalen als deel van de mechanische reproductierechten. Als het nummer wordt uitgebracht door een platenfirma zorgen zij hier normaal voor.

Als je je cover op YouTube wil zetten, zullen deze mechanische reproductierechten (en uitvoeringsrechten) gedragen worden door YouTube. Ze hebben daarvoor een overeenkomst met SABAM, waardoor elke view een miniem bedrag genereert voor de originele auteurs. Als je een cover wil koppelen aan video of (bewegende) beelden – zoals meestal het geval is op YouTube – zal je in principe ook steeds een synchronisatie-licentie moeten hebben. Dit is een specifiek soort toestemming van de auteurs (meestal vertegenwoordigd door een uitgever/publisher) om de muziek te koppelen aan beeld. Deze licentie is bijvoorbeeld ook nodig als je muziek wil gebruiken in een film of voor een commercial. Als je bestaande opnames van een nummer gebruikt moet je zowel aan de uitgever als de eigenaar van de masteropname (meestal een platenmaatschappij) toestemming vragen. Als je zelf een versie van een bestaand nummer gaat inspelen/opnemen (een cover, dus) en gebruiken in een filmpje, volstaat de toestemming van de auteurs/publisher.

Het is niet altijd gemakkelijk om de juiste rechthebbende te vinden, voor de meeste commerciële nummers zal je bij een publisher moeten zijn. Liner notes bij het album en Google zijn een goed startpunt. Als die zoektocht niets oplevert, kan je ook eens bij SABAM vragen of ze de juiste info hebben.

De tarieven en voorwaarden voor een synchronisatielicentie zijn in principe vrij te onderhandelen met de uitgever. Het zou zelfs kunnen dat de uitgeverij je toestemming geeft zonder er een vergoeding voor te vragen, mits het naleven van een aantal voorwaarden (bijvoorbeeld: geen endorsements in de video, geen lyrics in beeld brengen, etc.). Spijtig genoeg is het ook mogelijk dat je geen toestemming krijgt of dat er gewoonweg geen antwoord komt op je vraag. In dat geval zou je het er op kunnen wagen om de cover zonder licentie op YouTube te zetten. Wees je er wel van bewust dat dit eigenlijk in strijd is met de regels van YouTube én het auteursrecht. Je video kan dus steeds verwijderd worden en in het ergste geval kan je YouTube-account zelfs geblokkeerd worden.

Zonder de nodige licenties zal YouTube aan de originele auteurs/uitgever de mogelijkheid geven de cover te verbieden of  een graantje mee te pikken van eventuele reclame-inkomsten.

Het is evident dat de auteursrechten voor een cover of adaptatie naar de originele auteurs en componisten gaan. Dit wil niet zeggen dat je er zelf niets aan kan verdienen, want je hebt enerzijds naburige rechten als uitvoerend kunstenaar en anderzijds kan je ook royalties op de platenverkoop krijgen. In het geval van een adaptatie maak je eventueel ook kans op een bewerkersaandeel in de auteursrechten, maar dat zal afhangen van je onderhandelingstalent met de originele auteurs/componisten.

Als het originele liedje of een tekst al in het publieke domein is – dit wil zeggen dat de auteursrechten verlopen zijn, omdat de auteur al meer dan 70 jaar overleden is – heb je geen toestemming nodig en moet je geen vergoeding betalen om het te coveren of te bewerken. Als je een bewerking maakt van een liedje uit het publieke domein met voldoende originele inbreng, zal je trouwens zelf auteursrechten op jouw versie kunnen krijgen.

Let wel op als je samples gebruikt! Op een opname kunnen immers nog naburige rechten van de producent of de uitvoerende muzikanten gelden, ook al is de song zelf niet meer beschermd door het auteursrecht!

Adaptaties

Voor een adaptatie heb je altijd de expliciete toestemming nodig van de originele rechthebbenden. Dat kan wel wat moeilijkheden met zich meebrengen: het is namelijk niet altijd makkelijk om de oorspronkelijke auteurs/componisten te pakken te krijgen. SABAM heeft wel een uitgebreide databank die je op weg kan helpen, of anders kan je ook in het boekje van de originele CD aanknopingspunten zoeken. Heel vaak zal het immers via de publisher moeten verlopen.

Remixen, samples en mixtapes zijn ook adaptaties en vereisen in theorie dus toestemming van de auteur of uitgever en producent.

Die expliciete toestemming heb je zeker nodig als je een adaptatie op CD wil laten persen. Bij de ‘Aanvraag tot reproductie op een geluidsdrager’ (download hier) zal SABAM nagaan welke (originele) werken zijn aangegeven en een kopie van de toestemming opvragen. Als je met een platenfirma werkt, dan is het gebruikelijk dat zij alle administratie voor het uitbrengen van een cover of adaptatie op zich nemen.

Mixtapes

Als dj zijn mixtapes de manier bij uitstek om je skills te delen met de wereld. Net zoals bij een remix heb je volgens de letter van de wet ook voor het maken van mixtapes de toestemming van de rechthebbenden nodig. Door de nummers te verkorten, te pitchen, te knippen, enzovoort ga je immers handelingen doen die de Auteurswet exclusief voorbehoudt aan de rechthebbenden. Omdat je bij remixen, samples en mixtapes met originele opnames te werk gaat (in tegenstelling tot een cover waarbij je een nummer zelf gaat interpreteren), spelen hier ook de naburige rechten van de producenten mee.

In theorie zal je dus voor deze bewerkingen de toestemming moeten hebben van de auteur en/of zijn uitgever, maar ook van de platenfirma die het nummer heeft uitgebracht. In de praktijk gebeurt het niet altijd dat alle nodige toestemmingen voor mixtapes in orde gebracht worden. Je loopt dan het risico dat de rechthebbenden je mixtapes laten weghalen van de platformen waar je ze gepubliceerd hebt.

Samples

Samplen is niet meer of minder dan een stukje uit een andere opname gebruiken in je eigen song. Eén welgemikte sample kan jouw nummer de boost geven waar je nog naar op zoek was. Maar of het nu gaat om een obscure funkriff uit de seventies of een overherkenbaar melodietje van Willy Sommers, je moet altijd rekening houden met de juridische gevolgen.

Volgens de letter van de wet mag je nooit samplen zonder toestemming van of een vergoeding voor de rechthebbenden. Hoe lang de sample die je gebruikt ook is, in principe heb je altijd toestemming nodig. Als je voor jezelf hebt uitgemaakt dat je het risico niet kan nemen om een sample niet te ‘clearen’, hou dan zeker rekening met álle rechthebbenden. Meestal gaat het namelijk niet alleen om de originele auteurs & componisten, maar hebben ook producenten (platenfirma’s), uitvoerende kunstenaars en publishers recht op een deel van de koek.

De eindbeslissing ligt altijd bij de eigenaar van de originele masteropname, dit is degene die de opnames gefinancierd heeft. Als de mastereigenaar weigert om toestemming te geven, maar de publisher bij voorbeeld wel akkoord gaat, dan kan je het stukje dat je wil gebruiken zelf opnieuw (laten) inspelen. Let er in dat geval wel op dat het verschil met het origineel nog hoorbaar is of dat je kan aantonen dat je niet de originele opname gebruikt hebt.

Er bestaan geen vaste tarieven voor het auteursrechtelijk clearen van samples. Veel zal dus ook afhangen van jouw onderhandelingstalent, en daarom is het niet onverstandig om professionele of juridische bijstand te zoeken. Je kan ook een beroep doen op ‘clearinghouses’ (bv. sampleclearance.com) die alles voor jou regelen en daar een – vaak substantiële – vergoeding voor vragen. In elk geval zijn er drie grote vormen van clearing:

  • buy out: de meest verregaande en dus in de praktijk ook duurste variant. In dit geval koop je een onbeperkt gebruiksrecht op een sample. Alle rechthebbenden ‘verkopen’ hiermee hun recht om een vergoeding te eisen voor het verdere gebruik van de sample.
  • flat fee: hierbij betaal je een vast bedrag voor een strak afgelijnd gebruik van de sample. Meestal wordt hierbij een beperkt territorium vastgelegd en bijvoorbeeld ook het aantal geperste CD’s waarop de sample te horen zal zijn. Dit soort vergoeding wordt ook meestal gebruikt door de sample clearance diensten. Een richtbedrag hierbij is ongeveer 400 euro per clearance, maar dit kan heel erg verschillen per song of beoogd gebruik. Let er wel op dat sommige samples twee soorten clearance vereisen: één voor de producent en één voor de publisher.
  • een laatste mogelijkheid is om overeen te komen dat de originele rechthebbenden een deel van de auteurs- en naburige rechten krijgen. In dat geval worden ze bijvoorbeeld co-auteur of krijgen ze een deel van de royalties op de platenverkoop (doorgaans 1 tot 5%).

Alle afspraken over het clearen van een bepaalde sample zet je uiteraard best op papier. In die overeenkomst moeten volgende zaken zeker vermeld staan:

  • partijen: wie gaat de overeenkomst aan met wie, en welke rol spelen die partijen (publisher, auteur/componist, …)
  • definitie of voorwerp: over welk stuk gaat het en over welke rechten? Waarvoor wil je de sample gebruiken? Op hoeveel exemplaren wordt de CD met de sample geperst? Wordt die verspreid over de hele wereld of enkel in de Benelux? Enzovoort.
  • vergoeding: welk bedrag wordt er overeengekomen? Is het een flat fee of een buy out? Welk percentage krijgen de rechthebbenden eventueel op auteursrechten en/of royalties?
  • vrijwaring: de partij waarmee je de overeenkomst afsluit, garandeert dat die eigenaar is van de masteropname of in de hoedanigheid verkeert om rechten af te staan of te delen. Dit legt de verantwoordelijkheid bij de tegenpartij als er plots een derde partij opduikt die ook rechthebbende beweert te zijn.

Als je een overeenkomst met een platenmaatschappij hebt voor het uitbrengen van je muziek, doe je er goed aan om ook over het gebruik van samples duidelijke afspraken te maken. Wie draagt de verantwoordelijkheid voor het clearen van de samples, wie draagt de kosten? Zijn deze kosten terugvorderbaar op je royalty’s? Meestal ga je volgens je artiestenovereenkomst zelf de eindverantwoordelijkheid dragen voor eventuele illegale samples in je muziek, waarbij schadeclaims volledig kunnen gerecupereerd worden op je royalty’s. Opletten dus!

Moonlight Matters - Remixes: de zakelijke kant

Moonlight Matters - Remixes: de zakelijke kant

Uiteraard worden lang niet alle samples gecleared, en vaak gaan rechthebbenden zich ook niet bezig houden met het uitvlooien van alle nieuwe releases. Maar je moet je wel bewust zijn van de gevolgen als je ongeclearde samples gebruikt. De rechthebbenden kunnen (zware) vergoedingen eisen en zelfs de verkoop van nummers (laten) verbieden. Dat kan onderling in der minne worden geregeld, maar er kunnen ook serieuze rechtszaken van komen. Als je sample zeer herkenbaar is, is de pakkans uiteraard groter. De ultieme Poppunt-tip: gebruik altijd je gezond verstand!

Wie zich graag legaal bedient van samples, maar niet over de nodige centen beschikt om alles te cleaeren, kan ook zijn toevlucht zoeken tot muziek die onder een Creative Commons-licentie beschikbaar is. Een groot deel van deze muziek mag je naar hartelust remixen of samplen, zolang je enkele voorwaarden naleeft. Zo moet je steeds het origineel met naam van de auteur vermelden. In sommige gevallen mag je de sample niet voor commerciële doeleinden gebruiken of word je verplicht om je remix of song onder dezelfde licentie te verspreiden. Muziek met een Creative Commons-licentie vind je bv. via search.creativecommons.org, maar er zijn ook heuse databanken met samples onder CC-licenties zoals bv. freesound.org.

Plagiaat

Geen gebroeders Van Passel zonder Michael Jacksons ‘You are not alone’, geen Salvatore Acquaviva zonder Madonnas ‘Frozen’ – en omgekeerd, natuurlijk. Twee gevallen van bewezen plagiaat, waarin de Belgen (in eerste instantie, althans) gelijk kregen. Maar wat is plagiaat? En wat zijn de gevolgen?

Veel melodieën ontstaan in je onderbewustzijn. Het kan heel goed zijn dat flarden muziek die je vaak hebt beluisterd, en die dus ook ergens in dat onderbewustzijn opgeslagen zitten, die melodie gaan beïnvloeden. Als jouw werk enkel qua sfeer of sound overeen komt met iets dat al bestaat, is er geen probleem. Het al of niet opzettelijk nabootsen van een bepaalde stijl is namelijk geen inbreuk op het auteursrecht. Daar wordt vaak handig gebruik van gemaakt door reclamemakers. Zij huren dan muzikanten in om iets te maken ‘in de geest van’, zonder zaken letterlijk over te nemen.

Een nummer kan auteursrechtelijk worden beschermd als het origineel is en dus een persoonlijk stempel van de maker draagt. Er is sprake van plagiaat als een origineel element van een song wordt gekopieerd. Zo’n origineel element kan een melodie, ritme, akkoordenprogressie, tekst of combinatie zijn. Het maakt niet uit hoe kort of lang de gekopieerde passage is: het kan om enkele maten gaan, maar ook om enkele noten. Dit wordt steeds geval per geval beoordeeld. Plagiaat kan enkel een inbreuk op het auteursrecht zijn – en dus strafbaar – als het origineel beschermd is door het auteursrecht, er substantiële overeenkomsten tussen de twee werken bestaan, deze overeenkomsten niet puur toevallig zijn en er exclusieve rechten van de auteur/componist worden geschonden. Als je cover of bewerking bijvoorbeeld een parodie is op het origineel, zal er geen schending van auteursrechten zijn, omdat parodieën toegelaten uitzonderingen uit de auteurswet zijn. Al deze elementen moeten natuurlijk ook bewezen worden als je een rechtszaak wil aanspannen.

Als je merkt dat één van jouw nummers werd geplagieerd, dan neem je best eerst contact op met diegene die je ‘verdenkt’. Misschien komen jullie onderling wel tot een oplossing. Als dat niet lukt, dan is een rechtszaak de enige oplossing. In België worden plagiaatzaken behandeld door de rechtbank van koophandel. In de praktijk wordt SABAM ook ingeschakeld; zij laten deskundigen op het vlak van auteursrecht, een componist en een muziekexpert bepalen of het al dan niet om plagiaat gaat.

Als SABAM oordeelt dat een klacht gegrond is, dan wordt onmiddellijk de uitkering van auteursrechten voor dat nummer bevroren. Pas als de rechtbank een uitspraak heeft gedaan, kan je als rechthebbende de verschuldigde auteursrechten op je bankrekening verwachten. Plagiëren is niet zonder risico: naast een veroordeling tot een fikse schadevergoeding kan de rechtbank beslissen om de verkoop stil te leggen of een dwangsom opleggen voor elke keer dat het nummer op radio en tv wordt gedraaid.

Heb je vragen of opmerkingen bij deze pagina?
Popadvies op maat
Vind je hier toch niet het antwoord op jouw vraag? Poppunt geeft ook persoonlijk advies.
   popadvies@poppunt.be       Bel 02 504 99 00       Maak een afspraak