Je muziek beschermen

Je muziek beschermen doe je helemaal zelf

Auteursrecht ontstaat vanzelf, zonder dat je enige formaliteit moet vervullen. Op het moment dat je muziek maakt, ook al fluit je gewoon een deuntje, ben jij de auteur ervan en krijg je auteursrechten, op voorwaarde dat het om een originele creatie gaat. Vanaf dan is je muziek beschermd door het auteursrecht, maar je echt indekken tegen plagiaat doe je pas als je ook kan bewijzen dat jij een bepaalde song op een bepaalde datum gemaakt hebt.

Bescherming door het auteursrecht

Het auteursrecht beschermt “werken van letterkunde en kunst”. Hieronder vallen bv. boeken, geschriften, gedichten, schilderijen, foto’s en beeldhouwwerken, maar ook andere creatieve uitspattingen zoals graffiti, animaties, architectuur, design, mode en software kunnen door het auteursrecht beschermd worden. Voor muziek werkt het auteursrecht in de eerste plaats voor de tekst van een nummer en het muzikaal arrangement. Dit gebeurt zonder onderscheid tussen liedjes, opera’s, soundscapes of zelfs jingles en beltonen.

Voor auteursrechtelijke bescherming is het niet nodig dat je de muziek die je schrijft ook gaat opvoeren: een uitgeschreven tekst of partituur kan volstaan. Omgekeerd kan je nummer echter ook beschermd zijn als je het enkel live brengt en nergens hebt uitgeschreven. Als je niet alleen auteur en/of componist bent, maar ook uitvoerder, kan je naast het auteursrecht ook aanspraak maken op de zogenaamde ‘naburige rechten’. Meer over naburige rechten vind je hier.

De voorwaarde om bescherming van het auteursrecht te krijgen is dat het nummer een waarneembare vorm heeft; je moet het dus kunnen zien of horen. Als je een steengoed nummer enkel als idee in je hoofd hebt, kan je hiervoor niet op de bescherming van het auteursrecht rekenen. Hiervoor moet je het idee eerst in een concrete vorm gieten, dit kan een tekst en/of partituur zijn. Maar ook als je het gewoon speelt, fluit of neuriet krijg je auteursrecht, zij het enkel voor die welbepaalde uitvoering.

Frederik Tampere (PIAS) - Wat is auteursrecht?

Frederik Tampere (PIAS) - Wat is auteursrecht?

Naast een concrete vorm moet een werk ook een zekere mate van originaliteit hebben om auteursrecht te krijgen. Het moet zeker niet om kunst met de grote K gaan en ook de mate waarin het nummer artistiek verantwoord is, is niet van belang. Waar het wel om gaat, is of de persoonlijke stempel van de maker in het werk te vinden is. Dit klinkt behoorlijk ernstig, maar in de praktijk gaat dit heel breed. Over het algemeen is een werk ‘origineel’ in de zin van de auteurswet als de auteur bepaalde keuzes heeft gemaakt bij het tot stand brengen van het werk en de creatie niet louter bepaald wordt door technische voorschriften. Het is dus niet nodig dat je muziek nieuw is of nog nooit eerder vertoonde technieken of elementen gebruikt. Je mag ook gerust een bepaalde stijl volgen of nadoen, een stijl kan immers niet auteursrechtelijke beschermd worden. Ook een herwerking van een bestaand nummer of een nummer dat enkel uit samples bestaat kan dus beschermd worden door het auteursrecht. Bij covers, remixen en samples spelen er echter andere zaken, daarom behandelen we dit in een apart hoofdstuk.

Als je een nummer uitwerkt in een concrete vorm en het bovendien aan bovenstaande voorwaarde van originaliteit beantwoordt, zal dit werk automatisch beschermd worden door het auteursrecht. De bescherming geldt bovendien niet alleen in België, maar in principe wereldwijd. Je moet hier verder geen actie voor ondernemen zoals registratie of aangifte van je werk. De bescherming begint automatisch vanaf het moment van creatie.

Veel muzikanten denken nog altijd dat ze lid moeten zijn van SABAM om hun muziek te beschermen. Niets is minder waar!

Bewijzen om te beschermen

In bepaalde gevallen kan het nodig zijn om ook effectief te bewijzen dat jij de song (als eerste) gemaakt hebt. Dit onderscheid tussen het verkrijgen van rechten en het bewijs ervan wordt wel eens uit het oog verloren.

Om je auteursrecht voor een bepaald werk te bewijzen, zijn er verschillende opties. Het komt er eigenlijk altijd op neer dat je de datum van je creatie kan bewijzen, liefst aan de hand van een autoritaire bron. Enkele mogelijkheden:

  • De eenvoudigste manier om dit te doen is een opname en/of tekst en partituur van jouw muziek in een enveloppe te steken, over de sluiting je handtekening te zetten (eventueel nog eens met een stukje plakband erover) en de hele handel vervolgens aangetekend naar jezelf te sturen. Na ontvangst mag je de enveloppe natuurlijk niet openmaken! De postdatum geldt dan als datum van creatie.
  • De logfiles van computerbestanden (waar de datum van creatie in staat) zijn ook al in rechtszaken aanvaard als bewijslast voor rechthebbenden.
  • Je kan je werk laten opnemen in het online depot. Dit is een dienst van SABAM die volledig los staat van haar werking als beheersvennootschap. Dat is gratis, zowel voor SABAM-leden als voor niet-leden. Om effectief een certificaat van registratie te bekomen, zal je nog wel 30 euro moeten betalen als je een gratis account hebt. Dit heb je gelukkig enkel nodig in geval van een betwisting. Het depot levert dan een document af waarmee je kan bewijzen dat jij de auteur bent van een bepaald werk. Het depot is 5 jaar geldig, daarna vervalt het of kan het worden verlengd voor 5 jaar. Een verlenging zal je in tegenstelling tot de originele registratie wel 10 euro kosten.
    Let wel: online deponeren bij SABAM betekent niet dat je lid wordt of dat SABAM de rechten voor jouw tracks gaat innen. Daarvoor zal je je nog steeds apart moeten lid maken van de beheersvennootschap.
  • Bij het Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom (BBIE) kan je je werk registreren door een zogenaamd i-Depot in te dienen. Ook hiermee kan je de datum van creatie laten vastleggen. Als je online een depot indient voor 5 jaar, kost je dat €35 voor files tot 100MB. Een i-Depot ‘onder envelop’ – voor creaties die niet in digitale vorm vast te leggen of in te dienen zijn – kost €45. Na 5 jaar kan je er voor kiezen om het i-Depot te verlengen of niet. Je originele registratie blijft echter geldig als bewijs, ook zonder verlenging. Hiervoor krijg je een certificaat bij registratie. 
  • Als je helemaal zeker wilt zijn, dan kan je een cd met jouw werk laten registreren bij een notaris. Dit is wel een stuk omslachtiger en duurder.

Je rechten beheren

Naast het ontstaan van het auteursrecht en het bewijs ervan onderscheiden we ook nog het beheer van auteursrechten. De manier waarop je je auteursrechten laat gelden en controleert is een materie die traditioneel het terrein is van beheersvennootschappen zoals SABAM, Playright en SIMIM.

Nu het internet het klassieke auteursrecht in een wurggreep heeft genomen, zijn er echter nieuwe methodes ontstaan om met je auteursrechten om te gaan. Net zoals het uitbrengen van een plaat steeds vaker in eigen beheer gebeurt met hulp van platforms als Tunecore, Bandcamp, … kan een auteur/componist ook terugvallen op een enkele nieuwe tools om het beheer van auteursrechten in eigen handen te houden. Een van deze tools vind je bij Creative Commons. Als je je muziek verspreidt onder zo’n licentie, ga je niet automatisch vergoedingen kunnen ontvangen wanneer je muziek bv. op radio of tv wordt gedraaid. In de plaats daarvan onderhandel je zelf over de vergoeding van je rechten. Spijtig genoeg kan je op die manier wel een aantal inkomsten mislopen omdat niet alle partijen (denk maar aan radio en tv) openstaan voor zulke persoonlijke vergoedingen. Daarnaast bepaal je wel zelf wat je toelaat en wat niet, door je licentie à la carte samen te stellen.

Alle details over Creative Commons lees je hier. Onthou al dat het gebruik Creative Commons-licenties geen garantie is voor het bewijs van je auteursrecht, het systeem werkt immers zonder registratie van je werken. Bovenstaande opties zoals het online depot kunnen echter probleemloos gecombineerd worden met een eigen beheer van rechten door middel van CC-licenties.

Heb je vragen of opmerkingen bij deze pagina?
Popadvies op maat
Vind je hier toch niet het antwoord op jouw vraag? Poppunt geeft ook persoonlijk advies.
   popadvies@poppunt.be       Bel 02 504 99 00       Maak een afspraak