De rechten op je muziek

Alles wat je moet weten over auteursrechten, naburige rechten en overdracht van rechten. Right on!

Als je een origineel nummer schrijft, heb je automatisch auteursrecht op dat werk. Dat auteursrecht is eigenlijk een bundeling van verschillende rechten. Als je je nummers niet zelf schrijft, maar enkel als muzikant nummers van anderen vertolkt (bv. je speelt gitaar in een band waarvan de zanger alle nummers schrijft), is het auteursrecht voor jou niet van toepassing. Je krijgt wel bepaalde rechten op jouw uitvoering. Deze rechten worden naburige rechten genoemd.

Frederik Tampere (PIAS) - Wat is auteursrecht?

Frederik Tampere (PIAS) - Wat is auteursrecht?

Auteursrechten

De jongste auteurswetgeving in ons land dateert van 30 juni 1994. De zogenaamde ’Wet betreffende het auteursrecht en de naburige rechten’ beschrijft uitvoerig de rechten en plichten van auteurs, uitvoerende kunstenaars en de gebruikers van creatieve werken.

Auteursrecht is een exclusief recht. Dat betekent dat enkel de auteur het recht heeft om bepaalde dingen te doen met zijn nummers, of om anderen daar toestemming voor te geven.  Dat recht ontstaat vanzelf op het moment dat je een nummer maakt en blijft duren tot 70 jaar na de dood van de langstlevende auteur. Daarna vervalt het auteursrecht en komt het werk in het zgn. ’publiek domein’. Eens een werk in het publiek domein terecht is gekomen, mag iedereen het werk gebruiken (vb. samplen) zonder toestemming te vragen of een vergoeding te betalen.

Het auteursrecht is eigenlijk een verzameling van verschillende rechten. Deze rechten worden onderverdeeld in twee grote categorieën: vermogensrechten en morele rechten. Vermogensrechten zijn de rechten die te maken hebben met de economische exploitatie van je werk. Ze geven je de mogelijkheden om inkomsten te verwerven met je muziek. Deze vermogensrechten kan je overdragen of verkopen, bijvoorbeeld aan een uitgever of een beheersvennootschap. Morele rechten daarentegen zijn rechten die heel erg samenhangen met de persoon die het werk gemaakt heeft. Ze zijn over het algemeen ook heel moeilijk in geld te waarderen. Om deze redenen zijn morele rechten dan ook niet overdraagbaar. Zelfs als je je vermogensrechten verkoopt, zal je altijd je morele rechten blijven houden. We lijsten even op wat er nu juist onder deze twee categorieën valt.

Frederik Tampere (PIAS) - Inkomsten uit auteursrechten

Frederik Tampere (PIAS) - Inkomsten uit auteursrechten

Vermogensrechten

  • Het reproductierecht: als auteur ben jij de enige die het recht heeft om jouw werk te kopiëren, bijvoorbeeld op een geluidsdrager. Alle vormen van kopie vallen onder dit reproductierecht: definitieve of tijdelijke, volledige of fragmentarische, … Dit komt overeen met de Engelse term “copyright”.
    Bewerkingen, adaptaties, vertalingen en samples vallen ook onder het exclusieve reproductierecht van de auteur: er moet steeds toestemming gevraagd worden aan de oorspronkelijke auteur voor een bewerking, tenzij het nummer tot het publiek domein hoort. Meer over covers, samples en bewerkingen kan je hier vinden.
  • Het openbaar mededelingsrecht of uitvoeringsrecht: als auteur ben jij de enige die het recht heeft om het werk op eender welke manier aan het publiek mee te delen. In theorie kan je je verzetten tegen een uitvoering van jouw werk op radio, televisie, internet, openbare ruimtes, enz. In de praktijk moeten de gebruikers van muziek geen voorafgaande toestemming krijgen, maar ze zijn wel (via SABAM) uitvoeringsrechten aan jou verschuldigd. Als je als auteur niet bent aangesloten bij SABAM, zal de gebruiker (bv. een organisator van een live optreden, een radiostation, …) in principe rechtstreeks aan jou de toelating moeten vragen.
  • Het distributie-, verhuur- en uitleenrecht: als auteur ben jij de enige die kan beslissen over de distributie van de fysieke exemplaren van je werk. Alleen jij mag beslissen hoe jouw werk op de markt wordt gebracht (bijvoorbeeld via verkoop, verhuur, uitlening, etc.) Ook het uitdelen van gratis exemplaren valt onder het exclusieve distributierecht van de auteur.

Je merkt dat de exclusieve vermogensrechten van de auteur behoorlijk ver gaan. Denk maar aan tijdelijke reproducties die constant door je computer gemaakt worden als je aan het surfen bent (caching) of je cd-collectie die je in je iTunes library wilt importeren. In principe zijn dit allemaal reproducties waarvoor je telkens de toestemming van de auteur nodig hebt. Gelukkig heeft de wetgever een aantal uitzonderingen op het auteursrecht ingevoerd, die zo’n dagdagelijks gebruik van beschermde werken mogelijk maakt zonder toestemming te moeten vragen. Een overzicht van al de uitzonderingen vind je hier.

Morele rechten

  • Het divulgatierecht is het exclusieve recht van jou als auteur om te beslissen wanneer jouw werk voltooid is en of en wanneer je het bekend wil maken aan het publiek. Op basis van dit recht kan je je als auteur bijvoorbeeld verzetten tegen het feit dat een partij (label, publisher, etc.) nummers die je hebt opgestuurd ter illustratie openbaar maakt.
  • Daarnaast kan je als auteur van een werk eisen dat jouw naam bij het werk wordt gepubliceerd. Dit wordt het vaderschapsrecht genoemd. Het vaderschapsrecht speelt ook in de negatieve zin. Dit wil zeggen dat je ook kan beslissen om het werk onder een pseudoniem of anoniem te verspreiden.
  • Als laatste heb je ook het recht op eerbied of integriteit van je werk. Dit houdt in de eerste plaats in dat er geen aanpassingen of vervormingen aan je werk mogen gebeuren. Het gaat hier zowel over echte aanpassingen aan je werk als over de context waarmee het in verband gebracht wordt. Zo kan je bijvoorbeeld optreden als er tegen je wil een schlagerversie van je song gemaakt wordt, maar ook tegen het gebruik van je originele song in een reclame voor het schlagerfestival als je daar niet mee geassocieerd wil worden. Een ander voorbeeld is het gebruik van je werk door een extremistische organisatie.
Morele rechten zijn geen absolute rechten. Als je meent dat jouw morele rechten geschonden zijn, wordt er altijd een afweging gemaakt of dat echt wel zo is. Je morele rechten zullen dus niet automatisch de bovenhand nemen over bijvoorbeeld het recht op vrije meningsuiting. Dit wordt altijd geval per geval bekeken.
Frederik Tampere (PIAS) - Naburige rechten

Frederik Tampere (PIAS) - Naburige rechten

Naburige rechten

Het auteursrecht is er voor auteurs en componisten, maar het is goed mogelijk dat je muziek speelt niet door jou geschreven is. Misschien schrijft één iemand van je band al de nummers en zorg jij enkel voor de uitvoering of misschien hebben jullie wel iemand die songs voor jullie schrijft, maar nooit mee op het podium of in de studio kruipt. In zo’n geval blijft het auteursrecht in principe in handen van de schrijver van de nummers en moet je toestemming hebben van de auteur om zijn nummers te vertolken. Aan de andere kant kan jij als uitvoerder wel aanspraak maken op de zogenaamde naburige rechten. Naburige rechten – ook wel nevenrechten genoemd – en auteursrecht zijn wel combineerbaar, dus als je zowel auteur/componist als uitvoerder bent, zijn beiden voor jou van toepassing.

Het naburige recht is een verzameling van rechten voor uitvoerende kunstenaars, producenten van fonogrammen en omroeporganisaties. Zoals bij auteursrechten wordt ook hier een onderscheid gemaakt tussen de vermogensrechten en de morele rechten. De uitvoerende kunstenaars hebben rechten in beide categorieën, de producenten en omroeporganisaties moeten het zonder morele rechten stellen. Naburige rechten gelden tot 70 jaar na het uitbrengen of vastleggen van de prestatie.

We focussen even op de uitvoerende muzikanten.

Vermogensrechten

Als uitvoerende kunstenaar lopen je rechten grotendeels gelijk aan de vermogensrechten die de auteurs krijgen op hun werk. Telkens je uitvoering wordt vastgelegd kan je een aantal rechten laten gelden op die productie. Zo hebben uitvoerders ook vermogensrechten in de vorm van een exclusief reproductie-, distributie-, verhuur- en uitleenrecht op hun uitvoering. Daarnaast kunnen ze ook controle uitoefenen op de publieke mededeling van hun werk, met de uitzondering dat ze niet kunnen verhinderen dat hun werk wordt gespeeld door omroepen of op gratis toegankelijke openbare plaatsen (zonder dat er een echte voorstelling plaatsvindt). Denk voor dit laatste aan het gebruik van je muziek in horeca- of handelszaken. Voor deze exploitaties kan je wel aanspraak maken op een vergoeding die geïnd wordt via de Billijke Vergoeding. Op deze vermogensrechten zijn dezelfde uitzonderingen van toepassing als bij het auteursrecht.

Morele rechten

Uitvoerende artiesten kunnen een beroep doen op het integriteitsrecht en het vaderschapsrecht. Ze mogen eisen dat hun naam vermeld wordt als een opname gebruikt wordt, of een onjuiste naamsvermelding verbieden. Er is geen divulgatierecht voor uitvoerende kunstenaars, in tegenstelling tot de auteur kan de uitvoerende kunstenaar dus niet beslissen of hij een werk klaar acht voor publicatie en of hij het wil meedelen aan een publiek. Zoals bij het auteursrecht kunnen de morele rechten niet worden overgedragen.

In de praktijk komt het er vooral op neer dat je als uitvoerend artiest een vergoeding kunt krijgen als er opnames worden gebruikt waarop jij hebt meegespeeld. Om effectief uitbetaald te worden, zal je je wel moeten aansluiten bij PlayRight, de collectieve beheersvennootschap voor alle uitvoerende kunstenaars. Meer daarover lees je hier.  Als muzikant zal je voor live shows geen vergoeding kunnen krijgen via PlayRight, maar enkel als je opvoering wordt vastgelegd/opgenomen. De vergoedingen voor uitvoerende kunstenaars volgen dus enkel uit volgende vormen van gebruik.

  • Kopieën voor eigen gebruik: als je een blanco cd-r koopt, dan betaal je een kleine toeslag voor auteurs- en naburige rechten. Deze toeslag wordt verdeeld onder de auteurs, vertolkers en producenten. Elke partij krijgt een derde van de koek.
  • De billijke vergoeding: deze vergoeding is vergelijkbaar met de uitvoeringsrechten voor auteurs. Als er een liedje op de radio wordt gedraaid, of op een fuif, dan hebben de uitvoerende kunstenaar en producent van het liedje – ieder voor de helft- recht op een vergoeding die voortvloeit uit de naburige rechten.
  • Uitvoerende kunstenaars en producenten hebben het exclusieve recht om toestemming te verlenen voor het uitzenden van hun werk via de kabel. Kabelmaatschappijen moeten hiervoor wel een vergoeding betalen.
  • Commerciële en openbare verhuur: als er een werk wordt verhuurd in een videotheek of bibliotheek dan hebben uitvoerende kunstenaars en producenten ook recht op een billijke vergoeding.

Wat met producenten?

Als je een eigen label hebt, of je brengt je muziek uit in eigen beheer, kan je ook naburige rechten hebben als producent.

Je krijgt als producent enkel rechten als het gaat om de eerste vastlegging van muziek of films. Je krijgt dus geen naburige rechten voor het uitbrengen van compilaties van eerder verschenen werk.

Voor het toekennen van de nevenrechten voor producenten is het van belang wie er eigenaar is van de master of moederband van de opnames. Breng je een plaat uit in eigen beheer, dan ben je zelf de masterowner. Werk je samen met een platenfirma, dan hangt het masterownership sterk af van de specifieke overeenkomst die je met een platenfirma kan hebben. In theorie is degene die de opnames bekostigd heeft meestal de eigenaar van de mastertapes.

Een producent kan geen morele rechten doen gelden, voor het overige lopen de rechten hier volledig gelijk met die van de uitvoerende artiest. Voor de inning en verdeling van naburige rechten voor de producent kan je een beroep doen op SIMIM. Deze beheermaatschappij zal dan, naar analogie met PlayRight of SABAM, een aantal vergoedingen voor jou gaan innen. 

Het is niet omdat je auteursrechten of naburige rechten hebt, dat dit automatisch geld oplevert. Hiervoor moeten je werken in de eerste plaats gebruikt (gedraaid, uitgezonden, op cd gezet, …) worden en vaak is het nodig dat je je aansluit bij een collectieve beheersvennootschap.

Overdracht van rechten

Bij het maken van muziek kan je dus verschillende rechten verzamelen: rechten als auteur/componist, rechten als uitvoerende artiest, rechten als producent. Je kan ervoor kiezen al deze rechten zelf in handen te houden en te beheren, maar je kan er ook voor kiezen om bepaalde facetten van je werk te laten beheren of exploiteren door anderen, bijvoorbeeld een beheersvennootschap, een publisher, een platenmaatschappij, etc. De essentie van hun werk is steeds hetzelfde: ze gaan aan de slag met jouw werk of jouw rechten om er het maximum potentieel uit te halen en – als het een beetje meezit – er zoveel mogelijk inkomsten mee te verdienen.

Om dit op een praktische en rechtsgeldige manier te doen is het vaak nodig dat deze partijen zeggenschap krijgen over jouw rechten. Je las hierboven namelijk dat het steeds gaat om exclusieve rechten en dat elke exploitatie door iemand anders jouw expliciete toestemming vereist. Om deze toestemming te geven zijn er verschillende mogelijkheden.

Vervreemding van rechten

Dit is in principe de meest verregaande vorm om rechten over te dragen aan anderen. Bij deze vorm van overdracht kan je – al dan niet tegen een vergoeding – alle of sommige van je rechten integraal aan een derde geven. Let goed op: bij het vervreemden van je rechten geef je zelf al de zeggenschap over je vermogensrechten op. Je kan dus niet meer beslissen welke exploitaties je al dan niet wil toelaten, dit kan dan alleen nog maar gebeuren door de verkrijger.Omdat je morele rechten niet overdraagbaar zijn, kan je je nog wel steeds gebruik maken van je vaderschapsrecht, integriteitsrecht of divulgatierecht. Omdat het over zo’n ingrijpende overdracht gaat, heeft de wetgever beslist dat dit enkel kan en mag als je enkele specifieke voorwaarden volgt. Zo moet je zo’n overeenkomst steeds schriftelijk opstellen en moet ze verplicht een aantal elementen bevatten zoals het grondgebied van de overdracht, de duur en de specifieke exploitatiewijze waarvoor je afstand doet.

Arbeidsovereenkomsten of freelance opdrachten

Ook voor een werk dat je maakt in het kader van een arbeidsovereenkomst of freelancecontract hou je dus in principe zelf het auteursrecht, behalve als er in het contract een overdracht voorzien is. In tegenstelling tot sommige andere landen is er geen vermoeden van overdracht in België, dus een eventuele overdracht moet expliciet in de overeenkomst beschreven staan.

Verlenen van een licentie

Dit is juridisch gezien wat er gebeurt als je ‘toestemming’ geeft voor het gebruik je werk. Bij het geven van een licentie hou je zelf al je rechten, maar sta je voor een welbepaald gebruik – al dan niet tegen betaling – een exploitatie door iemand anders toe. Ook een licentie kan volgens de wet enkel schriftelijk worden verleend en ook hier moeten er enkele zaken expliciet beschreven worden.

Een licentie kan exclusief zijn of je kan meerdere parallelle licenties verlenen voor hetzelfde werk en dezelfde exploitatie. Zo kan je bijvoorbeeld toestaan dat verschillende filmmakers dat supernummer van jou onder hun film zetten of dat er maar één film met jouw song mag werken. Naast het verlenen van individuele licenties, waarbij je steeds één persoon toestemming geeft voor een bepaalde exploitatie, bestaan er ook licenties die voor iedereen gelden. Zulke licenties volgen meestal standaardmodellen en maken het mogelijk bepaalde vormen van gebruik toe te staan voor iedereen die bepaalde voorwaarden naleeft. Zo kan je bijvoorbeeld mogelijk maken dat iedereen jouw nummers vrij mag posten op hun blog, zolang ze je naam erbij vermelden. Tot dit soort licenties behoort het systeem van Creative Commons.

Frederik Tampere (PIAS) - Beheersvennootschappen

Frederik Tampere (PIAS) - Beheersvennootschappen

Overeenkomst met een beheersvennootschap 

Een vervreemding van je rechten of een licentie verlenen op je werk zijn de twee meest voorkomende vormen als je contracten sluit over je rechten. Als je je wil laten vertegenwoordigen door een collectieve beheersvennootschap gebeurt er doorgaans nog iets anders. Een beheersvennootschap (zoals SABAM) gaat immers (in eigen naam) jouw rechten beheren, maar ze doen dit niet voor eigen rekening. Daarom spreekt men in deze context over een fiduciaire overdracht. Hoewel je je rechten dus niet kwijt bent (je kan gewoon ontslag nemen bij een beheersvennootschap), verleen je hen wel een exclusief recht om jouw rechten te beheren.

In de praktijk verlies je ook hier dus grotendeels het zeggenschap over de exploitatie van je werken – zij het tijdelijk en met bepaalde uitzonderingen. Deze uitzonderingen hangen voor een groot stuk af van de aansluitingsvoorwaarden en deze zijn voor alle beheersvennootschap lichtjes anders. We bespreken het lidmaatschap van SABAM, Playright en SIMIM op deze pagina’s.

Denk steeds goed na bij het contracteren over je rechten. Voor je het weet heb je bepaalde rechten opgegeven en sta je later in je carrière voor voldongen feiten. Daarom is het zeer belangrijk dat je alle documenten goed naleest als je in zee gaat met een bepaalde partij. Nog beter is om het te laten nalezen door een professional, hiervoor kan je een advocaat onder de arm nemen, maar met je muzikale contracten kan je ook steeds bij Poppunt terecht!

Auteursrechten en Publishing.

Van zodra je een melodie of een flard tekst verzint en die op een of andere manier ‘tastbaar’ maakt, wordt die beschermd door het auteursrecht. Maar wat betekent dat precies? Welke rechten heb je op je muziek? Moet je je aansluiten bij SABAM? En kan je daar op een of andere manier geld mee verdienen? We vatten het voor je samen in deze digitale themapublicatie.

Auteurs: Yannick H’Madoun, Jan Pauly, Didier Deneuter
© Poppunt (2014)

Fullscreen previewBestellen

Heb je vragen of opmerkingen bij deze pagina?
Popadvies op maat
Vind je hier toch niet het antwoord op jouw vraag? Poppunt geeft ook persoonlijk advies.
   popadvies@poppunt.be       Bel 02 504 99 00       Maak een afspraak