Het proces

Van concept tot afwerking in enkele essentiële stappen

Een videoclip opnemen: hoe begin je daar eigenlijk aan? We geven je een uitgebreide blik achter de schermen en leggen de kneepjes van het vak bloot, van het prille begin tot en met de afwerking. Verwacht niet dat je na het lezen een volwaardig clipregisseur bent, daarvoor bestaan opleidingen en massa’s handboeken. We bespreken hieronder enkel uitgebreid de standaardprocedures en tips voor een videoclipproductie.

Budget bepalen

Allereerst moet je een basisbudget bepalen. Echt begroten en finaliseren doe je later in het proces, maar voor je je concept bedenkt moet je wel alvast een richtidee van je budget hebben. Bepaalde concepten zijn namelijk gewoon niet realiseerbaar met het budget dat je ter beschikking hebt, en dan is het aanpassen geblazen.

Een goed concept hoeft niet noodzakelijk duur te zijn en niet alle dure clips zijn successen geworden. De duurste videoclip aller tijden, die voor Scream van Michael & Janet Jackson, kostte 7 miljoen dollar. De clip bij ‘Never Alone, Always Together’ van The Black Box Revelation is minstens even leuk en kostte misschien een paar 1000 euro. Het is dan ook onmogelijk om een exact bedrag te plakken op hoeveel een muziekvideo moet kosten. De prijs hangt af van je concept, het gebruikte materiaal, de professionaliteit van de crew, je connecties, enz.

Voor de productie van een videoclip heb je achter de schermen heel wat mensen nodig. Gelukkig hanteren heel wat professionals een reductietarief voor clips, omdat ze dat graag doen naast reclamewerk en langere (fictie)films. Je kunt ook op zoek gaan naar jonge, beginnende en getalenteerde mensen, bijvoorbeeld bij filmscholen zoals het RITCS , het KASK of LUCA. Studenten zien dergelijke projecten als een kans om zich te bewijzen en willen dan ook vaak met een beperkter budget aan de slag of werken zelfs gratis. Wees je ervan bewust dat je sowieso een aantal basiskosten hebt, zelfs met een eenvoudig concept en een crew die helemaal gratis werkt. Denk maar aan de huur van professioneel materiaal, vervoerskosten, het eten op de set, enz. Het prijskaartje van de meeste videoclips in Vlaanderen schommelt tussen €1000 – als er enkel onkosten betaald moeten worden – en €15.000.

Concept bedenken

Een leuk concept bedenk je niet in 1-2-3, er komt heel wat creativiteit en tijd bij kijken. Je hele clip staat of valt met je concept, dus je kan er maar beter voldoende aandacht aan besteden. Je kunt het concept zelf bedenken of uitwerken in samenspraak met een regisseur die aansluit bij je huisstijl. Vaak draaien clips rond een artiest of band die een nummer min of meer ‘live’ brengt, verweven met een verhaallijn die verbonden is met de sfeer van de track, maar het kan natuurlijk een pak creatiever. Uiteindelijk kan en mag alles: animatiefilmpjes, abstracte beelden, een interactieve online video, stop motion (een snelle opeenvolging van stilstaande beelden), en ga zo maar door.

Organiseer een brainstormsessie waarbij je je laat leiden door de muziek. Noteer alles wat er in je opkomt als je de muziek opzet en de tekst doorneemt: welke sfeer hoor of voel je, waaraan dacht je tijdens het maken van die track, … Of zoek inspiratie bij andere videoclips en probeer te benoemen wat je er juist zo goed aan vindt. Probeer echt 100 ideeën te verzamelen en kies er dan de beste en budgettair meest haalbare uit. Werk die verder uit: probeer in een aantal zinnen je concept te omschrijven en denk ook al na over mogelijke locaties, situaties, de look & feel, etc.

Een goed concept bevat meestal volgende elementen:

  • out of the box: het is origineel, er bestaan geen video’s met een identiek concept.
  • eenvoudig: je hebt maar een goeie 3 minuten, dus niet genoeg tijd voor een complex verhaal. Zorg dat je idee communiceerbaar is in één zin.
  • blijft prikkelen: mensen zappen graag, ook op YouTube. Besteed daarom extra aandacht aan het begin en de opbouw naar het einde van je clip. Zorg voor voldoende afwisseling en variatie.

Nadat de grote lijnen van het concept vastliggen, maak je (bv. samen met de regisseur) een gedetailleerd script, dat uitgewerkt wordt tot een storyboard. Daarbij wordt uitgetekend welke camerashots nodig zijn, met aandacht voor de locatie, de personages, het cameraperspectief en de duur. Ook wordt aangeduid op welk moment in de track welk beeld gebruikt wordt.

Productie

Eenmaal een concept duidelijk omlijnd is, moet alles in de praktijk gebracht worden binnen het gegeven budget. Het nodige materiaal en het team moeten bij elkaar gezocht worden. Bij dat productiewerk horen een aantal specifieke taken, en naargelang het concept variëren hun belang en de hoeveelheid tijd die ze in beslag nemen:

  • locaties: als je ervoor kiest om op verplaatsing (buiten) te filmen, moet je ervoor zorgen dat je toestemming krijgt van de bewoners of eigenaars van de locatie. Verwittig daarnaast ook de omliggende bewoners. Als je een straat moet afsluiten voor het verkeer heb je op voorhand toestemming van de politie nodig. Het voordeel van een buitenlocatie is de aanwezigheid van natuurlijk licht en het feit dat je minder geld moet steken in decorbouw. Bij een binnenlocatie of een studio heb je dan weer minder kans op lastige buren of een hevige regenbui die plots roet in het eten gooit. Je hebt ook de volledige controle over het licht en de sfeer.
  • casting: vaak zijn naast de artiest(en) zelf nog andere rollen en figuranten nodig. Ga eerst na of je zelf niemand kent die geschikt is. Is dat niet meteen het geval, dan zijn er verschillende castingsbureaus waarop je een beroep kunt doen. Ze beschikken over een grote database van modellen, acteurs en dansers. Voorbeelden zijn Casting Studio, Kim Casting, de Vries-Vinck casting. Voordat je een definitieve keuze maakt, nodig je best je favoriete kandidaten eens uit voor een auditie. Een foto op een website van een castingbureau zegt namelijk vaak niet genoeg. Laat ze een stuk uit de clip uitvoeren. Voor figuranten – ook wel extra’s genoemd – kan je even goed een beroep doen op je vrienden of fans. Zij zullen dit met plezier doen en zo moet je geen 25 euro standaard fee uitgeven. Zet bijvoorbeeld een oproep op je Facebookpagina. Durf daarnaast je stoute schoenen aan te trekken en tracht een bekende acteur te strikken. Wie weet heeft die persoon net zin om in een videoclip te spelen, of overtuigt het originele concept hem wel. Dergelijke grote namen leveren alleen maar meer aandacht op.
  • beeld: Er zijn heel wat soorten camera’s, met elk hun eigen kenmerken en de bijhorende kostprijs. De meest betaalbare kwalitatieve camera is de RED camera of de Canon 5D. De Canon 5D is eigenlijk een fototoestel maar filmt in hoogstaande kwaliteit en heeft een goede lichtgevoeligheid. Qua digitale camera’s is de ARRI Alexa de beste optie, maar dat zie je dan ook terug in de prijs. Je kan ook met je eigen camera filmen, maar weet dat dit vaak mindere kwaliteit met zich meebrengt. Professioneel materiaal kun je huren aan een dagprijs bij firma’s als Eye-Lite en Lites. Zij geven geregeld kortingen voor low-budget producties. Naast de camera bepaald vooral je cameraman de kwaliteit van je beelden, neem iemand die goed bij je stijl past. Soms heeft een cameraman ook zelf een camera en kan je op die manier kosten besparen doordat je geen extra materiaal meer moet huren. Als je werkt met een cameraman kan hij je ook helpen in het advies naar materiaal.
  • grip: de verzamelnaam voor al het extra materiaal dat instaat voor de beweging en stabilisatie van de camera. Bijvoorbeeld: een statief, een dolly, een kraan of een steadicam. Wil je stilstaande beelden of beelden vanuit één positie, dan heb je een goed statief nodig. Wil je bewegende beelden, zoals bij ‘travels’, dan moet je de camera op rails zetten. De apparatuur kun je huren, of je kunt alternatieven bedenken zoals filmen vanuit uit een wagen, op een brommer, achterop de fiets, in een rolstoel, enz.
  • licht: voor buiten- en binnenopnames moeten er andere soorten licht worden voorzien. In een donkere studio moet ervoor gezorgd worden dat de belichting er natuurlijk uitziet, waarvoor heel wat extra lichten met elk een eigen functie nodig zijn. Voor een buitenopname heb je naast een aantal lampen ook zonne-afweerders nodig die de weerkaatsing van de zon tegenhouden. Aarzel niet om hier een lichtman of gaffer op te zetten die kennis van zaken heeft. Je bent niets met een te donkere video of vreemde schaduwen. Licht wordt snel over het hoofd gezien, maar het bepaalt wel voor een groot stuk of een videoclip al dan niet professioneel overkomt.
  • elektriciteit: vergeet niet dat al je materiaal heel wat elektriciteit nodig heeft en verbruikt. Voorzie voldoende stroom, eventueel via een extra generator. Zorg tevens voor voldoende stopcontacten en verlengkabels. Zowel het licht als het elektriciteitsmateriaal kun je huren bij bedrijvenals Eye-Lite en Lites. Doe dat altijd in samenspraak met je gaffer.
  • art department: bepaalde concepten staan of vallen met rekwisieten en/of het juiste decor. Daarbij kunnen de Kringloopwinkel of eBay je vaak al een heel eind op weg helpen. Heb je echt iets nodig dat speciaal moet worden ontworpen? Dan spreek je best een artdirector aan. Op de website van Keynet vind je een overzicht van professionele artdirectors en andere functies.
  • kostuum: denk goed na over wat iedereen aantrekt en stem de kleren goed op elkaar af. Heb je speciale kostuums nodig? Breng dan eens een bezoekje aan Huis Baeyens, waar je ongelofelijk veel theaterkledij vindt. Indien je daar ook niet vindt wat je wil, dan kun je de kleding altijd nog laten maken door je moeder, studenten van de modeacademie of een professional.
  • make-up en haar: vergis je niet, ook al lijkt dit luik voor het concept van je video misschien niet belangrijk, toch voorzie je best iemand die hier iets van af weet. Door de kunstmatige belichting en de camera kom je vaak veel bleker over dan in werkelijkheid. Je moet dus steeds make-up aanbrengen. Ook als er een aantal speciale beschilderingen of kapsels nodig zijn, huur je best iemand in. Veel professionals kunnen zowel het haar als de make-up verzorgen. Kijk daarvoor ook gerust eens bij Keynet.
  • eten: een opnamedag is lang! Voorzie daarom voor iedereen voldoende koffie en lekkere maaltijden. Zeker als je vrijwilligers inschakelt, wil je dat mensen een positief gevoel overhouden aan de shoot. En de liefde gaat nog steeds door de maag. Maaltijden kan je gemakkelijk zelf voorzien, maar stel wel iemand ervoor verantwoordelijk, zodat ze op tijd op tafel staan. Voorzie voldoende drank en snacks. Op een set moet er vaak lang gewacht worden, lekker eten en tussendoortjes verzachten dan de pijn.
  • runner: Het kan zijn dat je op de dag zelf plots een onverwachte kost moet maken of dat je iets over het hoofd hebt gezien. Op dergelijke momenten is het handig dat je op de set een ‘runner’ hebt, iemand die je op elk moment uit de nood kan helpen door in de auto te springen en naar de winkel te rijden. Een rijbewijs en een goede kennis van de omgeving waar er gefilmd wordt is dan een pluspunt.

Heb je het volledige team samengesteld en al het nodige materiaal geregeld? Dan kunnen jij en/of de producent de finale begroting opstellen. Hou rekening met de vervoerskosten van de crew en eventuele onvoorziene kosten op de opnamedag. Reken tussen het productiewerk en opnamedag minstens 2 weken. Een maand is nog comfortabeler. En nog even voor de volledigheid: niet alles hoeft veel geld te kosten. Wil je hyperprofessioneel opnamemateriaal, dan kan dat je een arm en een been kosten, maar voor sommige taken (bv. locaties scouten, casting, voor eten zorgen, runner spelen, …) kan je perfect vrienden, familie, fans, … inschakelen. Budgetteer zo creatief mogelijk! 

Opname

Meestal wordt een clip op één dag of nacht gedraaid, omdat je voor het materiaal en de crew een dagprijs betaalt. Twee dagen draaien betekent dus meestal dubbel zoveel kosten. Hou daarmee rekening bij je concept. Op te veel locaties filmen, maakt het moeilijk om de klus op één dag te klaren. Bij een ingewikkelde opname kan het nuttig zijn om een repetitiedag te organiseren waarbij je nog niet al het materiaal huurt. Zorg in elk geval dat iedereen op de dag van de definitieve opnames exact weet wat er van hem verwacht wordt.

Een aantal dagen voor de opname wordt er naar heel het team een overzicht gestuurd met daarin de timing, de nodige contactgegevens en de routebeschrijving naar de locatie. Die zaken worden gebundeld in een zogenaamde ‘callsheet’.

Timing van de opnamedag

Bij de timing moet je rekening houden met de voorbereidingstijd die de crew nodig heeft voor goede opnames: het decor opzetten, het licht plaatsen, een aantal camerabewegingen repeteren, make-up voor de cast, enz. Een opnamedag vliegt voorbij en vertraging oplopen is financieel gezien vaak geen optie. Probeer de vooropgestelde timing dus heel strak te hanteren en duid iemand aan die je helpt om die de dag zelf op te volgen. Hij of zij is dan de opnameleider van de dag. Het kan zijn dat de shoot op verschillende locaties plaatsvindt. Zorg er dan voor dat je op iedere locatie maar één keer hoeft te komen, dat alle beelden per locatie samen worden opgenomen, ook al wordt dit tijdens de montage achteraf afgewisseld met beelden van andere locaties. Op die manier verlies je niet te veel tijd met opstellen en afbreken.

Ga ervan uit dat geen enkel beeld er van de eerste keer goed op staat, en als je wel dat gevoel hebt, neem dan voor de zekerheid een tweede shot op. Het is altijd mogelijk dat je iets over het hoofd zag. Schiet naast de hoofdbeelden voldoende extra beelden, ook wel ‘cutaways’ of ‘B-roll shots’ genoemd. Het zijn beelden die voor het concept van je video misschien overbodig lijken maar gebruikt kunnen worden om je video op te vullen wanneer je over net niet genoeg materiaal beschikt voor een vlotte overgang tussen bepaalde shots.

Vergeet ook niet voldoende pauzes in te lassen, nadien is de concentratie twee keer zo groot.

Lipping

Als het de bedoeling is dat je gaat meelippen met je muziek (of je acteurs dat wil laten doen), moet je een klein audiosysteem voorzien dat best wel wat volume kan produceren. Best zing je echt mee, anders lijkt het resultaat fake. Het meest realistische ‘lipeffect’ krijg je als je de song versneld afspeelt en dus sneller dan normaal  meezingt of laat meezingen. In de montage wordt het beeld dan vertraagd waardoor de lipbeweging echter lijkt. Het mooiste effect krijg je als je de muziek 1,2 keer versnelt. Zorg ook dat er iemand bij de audiospeler staat om hem snel aan of uit te zetten.

Ploeg op de set

We beseffen maar al te goed dat je het misschien kleinschaliger wil (of budgettair gezien: ‘moet’) aanpakken, maar we geven het maar mee: op een uit de kluiten gewassen set bevindt zich een groot aantal mensen. Dat heeft best wel wat gevolgen: er moeten voldoende parkeerplaatsen zijn,  voldoende eten voorzien worden, en de omvang van de locatie moet groot genoeg zijn. Zorg idealiter voor een fijne relaxruimte waar de acteurs en de crew die op bepaalde momenten niets moeten doen, zich kunnen terugtrekken, zodat ze niet in de weg lopen op de set.

Hieronder nog eens een overzicht van wie zoal betrokken kan zijn en wat die persoon precies doet tijdens de opnamedag. En als je het allemaal do it yourself aanpakt, kan je je vrienden of vrijwilligers ten minste allemaal een interessant klinkende titel geven…

  • regisseur: de inhoudelijke coördinator van de set, geeft aan de cameraman en acteurs regieaanwijzingen
  • producent: zorgt dat alles praktisch in orde is en is het aanspreekpunt voor praktische problemen
  • opnameleider: houdt de timing van de dag in het oog en zorgt dat iedereen op het juiste tijdstip doet wat hij moet doen
  • DOP: de cameraman die zorgt dat alles goed in beeld komt
  • gaffer: staat in voor het licht
  • art department: als er een speciale decor opgebouwd of verplaatst moet worden, zijn zij aanwezig op de set
  • make-up & haar: zorgt ervoor dat iedereen er piekfijn uitziet. Niet alleen bij de start van de dag, daarna wordt daar waar nodig bijgeschminkt
  • cast, artiest & extra’s: acteren en volgen strikt de inhoudelijke aanwijzingen van de regisseur
  • bediende audiospeler: zet de muziek op en af
  • kok: voorziet de maaltijden en de drank
  • runner: staat steeds klaar om in geval van nood naar de winkel te rijden.

Als je voor een animatiefilm of 3D koos, ziet het hele productie- en opnameproces er uiteraard helemaal anders uit. Vaak komt er zelfs helemaal geen opname (en dus ook geen gedoe) bij kijken, en wordt er meteen werk gemaakt van postproductie.

Postproductie

Eens alle beelden opgenomen zijn, hangt het van je concept af hoeveel tijd je nog nodig hebt. Ten eerste moet een monteur de beelden knippen en plakken. Of je kunt dat zelf doen met programma’s als Final Cut Pro, Adobe Premiere Pro of Avid. Hou er hoe dan ook rekening mee dat de opeenvolging van de verschillende soorten beelden ervoor zorgen dat een video als traag of snel ervaren wordt. Bij videoclips volgt het tempo van de montage vaak de beat van de muziek die eronder zit.

Daarnaast kun je bepaalde beelden versnellen of vertragen, ze achterwaarts afspelen of andere effecten erop toepassen. In dit proces wordt ook de muziek – in de hoogst mogelijke kwaliteit – onder de beelden gezet. Waar je wel een speciale studio voor nodig hebt, zijn special effects zoals animaties en beeldvervormingen. En dat wordt sowieso een dure aangelegenheid, vanwege het tijdsintensieve proces en omdat er in België nu eenmaal niet zoveel professionals op dit vlak voorhanden zijn.

Ten slotte moet je de kleur van de beelden nog corrigeren of ‘color graden’, wat ervoor zorgt dat de kleuren uiteindelijk één consistent geheel vormen. Als je bv. een aantal beelden binnen hebt opgenomen en een aantal buiten, dan kan het zijn dat de beelden te hard verschillen. Dat kan men bij dit proces gelijktrekken. Color grading kun je doen met Final Cut Pro of in een professionele studio. Het finale resultaat exporteer je daarna in het formaat ‘.mov’ in de hoogst mogelijke resolutie. 

Distributie

Je videoclip is eindelijk af! Wat nu? Nog voor je de kanalen kiest waar je je clip wil verspreiden, denk je best na over het moment waarop je dat wil doen. Wanneer krijg je waarschijnlijk het meeste aandacht voor je clip? Misschien is dat op het moment dat je nummer officieel op iTunes of Beatport te koop is, of je track eindelijk op de radio te horen is. Of je kan natuurlijk zelf ook aandacht creëren door een of andere stunt rond de ‘release’ van je clip te organiseren. Al dan niet legaal projecteren op de gevel van een kantoorgebouw, bijvoorbeeld…

Wil je je clip op tv krijgen (bv. bij JIM of TMF) dan moet je die zelf expliciet aan hen aanbieden (pluggen), net zoals je dat met een single bij de radio zou doen. Vroeger moest je verplichte een digitale tape (digibeta) opsturen, die je speciaal moest laten aanmaken. Dat was vooral een erg dure aangelegenheid. Tegenwoordig kan je perfect een downloadlink voor je clip (in hoge kwaliteit!) doorsturen naar de muziekverantwoordelijken van de zenders. Als ze beslissen om jouw clip uit te zenden, houden ze netjes bij hoeveel keer. Dat is belangrijk om te weten, omdat producenten van videoclips (zij die het proces van productie over opname tot afwerking betaald hebben) auteursrechten krijgen uitbetaald telkens hun clip wordt uitgezonden. Hiervoor moet je je als producent lid maken van de beheersvennootschap IMAGIA. Je maakt voor je clip best ook een ISRC aan, die verschilt van de code van de muziek die onder de beelden zit.

Bij online kanalen als YouTube en Vimeo heb je natuurlijk alles zelf in handen. Maar aangezien het online aanbod onmetelijk groot is (op YouTube bv. wordt per minuut meer dan 100 uur aan beeldmateriaal geüpload), is het een pak moeilijker om op te vallen. Hoe je het maximum uit een platform als YouTube haalt, lees je hier

Heb je vragen of opmerkingen bij deze pagina?
Popadvies op maat
Vind je hier toch niet het antwoord op jouw vraag? Poppunt geeft ook persoonlijk advies.
   popadvies@poppunt.be       Bel 02 504 99 00       Maak een afspraak