Werken als zelfstandige

Voor wie eigen baas wil zijn, maar ook de risico's wil dragen

Als je werkt als zelfstandige, dan betekent dat dat je geen werkgever hebt die je doen en laten bepaalt. Je bent vrij om voor gelijk welke opdrachtgever gelijk welke prestatie te leveren tegen gelijk welke prijs. Daartegenover staat dan wel dat je zelf verantwoordelijk bent voor alle administratie, en dat je uiteraard ook zelf eerst voldoende opdrachten moet zien te vinden om te kunnen overleven.

Wanneer de juiste optie?

Als je in alle vrijheid wil werken of bijklussen, en daar vergoedingen voor ontvangt die te hoog zijn om te laten uitbetalen met een of andere vorm van kostenvergoeding, dan kan je er ofwel voor kiezen om als werknemer via een SBK te werken, ofwel als zelfstandige. Wie ervoor kiest om via zo’n SBK te werken, werkt eigenlijk als werknemer, met volledige sociale bescherming. Maar er zijn ook wel wat nadelen: je kan lang niet zoveel beroepskosten recupereren, en ook btw recupereren is onmogelijk.

Daar zitten precies de voordelen van werken als zelfstandige. Zelfstandigen betalen namelijk belastingen op hun winsten, en kunnen dus beroepsgerelateerde kosten aftrekken van hun inkomsten. Dat betekent dat je o.a. kosten voor internet en telefonie, bureaumateriaal, auto, restaurant, instrumenten, sociale zekerheidsbijdragen, … minstens voor een deel kunt recupereren doordat je minder belastingen zal moeten betalen.

Daarnaast kunnen zelfstandigen nog op een andere manier kosten recupereren. Als btw-plichtige zelfstandige kan je namelijk de btw terugkrijgen die je zelf hebt betaald op aankopen. Je moet wel nog altijd zelf de btw doorstorten die je zelf hebt verdiend op jouw diensten, maar in de praktijk komt het er op die manier wel op neer dat je jouw aankopen goedkoper (meestal 21%) zal kunnen doen dan werknemer. 

Er is natuurlijk ook een keerzijde aan de medaille:

  • als zelfstandige moet je er constant zelf voor zorgen dat je voldoende opdrachten hebt, zodat er geld binnenkomt. Wil je gaan werken als zelfstandige in hoofdberoep, dan is dat uiteraard nog crucialer dan als je een bijberoep als zelfstandige uitoefent.
  • een ander nadeel is dat je wel sociale bijdragen betaalt, maar er minder bescherming voor in de plaats krijgt. Hou daar vooral rekening mee als je je vestigt als zelfstandige in bijberoep: je betaalt per kwartaal je sociale zekerheidsbijdragen, maar de rechten die je opbouwt komen enkel en alleen voort uit je andere job die je in hoofdberoep uitoefent. Is dat hoofdberoep maar halftijds, dan bouw je dus ook minder rechten op.
    Als je die halftijdse hoofdjob op een bepaald moment verliest, dan wordt je bijberoep automatisch gezien als hoofdberoep met alle gevolgen (o.a. veel hogere sociale bijdragen) vandien. Zet in dat geval onmiddellijk je zelfstandige activiteit in bijberoep stop!
  • werk je als zelfstandige in bijberoep, dan worden die inkomsten opgeteld bij je inkomsten uit je hoofdberoep. Als je aardig wat geld verdient, zou het dus goed kunnen zijn dat je in een andere schaal van de personenbelasting terecht komt, waardoor je meer belastingen moet betalen.

Werken als zelfstandige is dus vooral een goeie optie als je weet dat je (op korte of middellange) termijn voldoende opdrachten zult kunnen doen voor een voldoende hoge vergoeding, zodat je geld opzij kunt zetten voor eventuele tegenslagen (minder opdrachten), het betalen van je sociale bijdragen, investeringen, … 

Hoofd- of bijberoep?

Binnen het zelfstandige statuut heb je nog het onderscheid tussen zelfstandige in hoofdberoep en zelfstandige in bijberoep. Beide hoedanigheden hebben voor- en nadelen, afhankelijk van je situatie. In het algemeen kan je stellen dat het statuut in bijberoep vooral nuttig is als tussenstap naar een voltijds zelfstandig bestaan of – het woord zegt het zelf – voor het voeren van een bijverdienste naast een hoofdbezigheid als werknemer.  Je kan zelfstandige in bijberoep worden op basis van je eigen statuut wanneer je voldoende uren werkt als werknemer, ambtenaar of onderwijzer. De grens verschilt per categorie, maar ga er van uit dat je minstens een halftijdse betrekking als hoofdberoep moet hebben. Hier vind je de specifieke richtlijnen. 

In sommige gevallen kan je bovendien toestemming van je werkgever nodig hebben om te mogen starten als zelfstandige in bijberoep!

In principe moet je dus een hoofdberoep hebben om te kunnen starten als zelfstandige in bijberoep. In bepaalde gelimiteerde gevallen gaat het echter ook als je een vervangingsinkomen geniet (werkloosheid of ziekte-uitkering), een pensioen ontvangt of als je je kan beroepen op de afgeleide sociale rechten van je ouders of echtgenoot.

  • In combinatie met een werkloosheidsuitkering: In principe is het niet mogelijk om een werkloosheidsuitkering te genieten en tegelijk als zelfstandige in bijberoep te werken. Een belangrijke uitzondering hierop is voor het leveren van artistieke prestaties. In die gevallen is de combinatie uitzonderlijk wel toegelaten, maar dus niet voor niet-artistieke prestaties zoals dj’en of lesgeven. 
  • Als je een ziekte-uitkering krijgt, zal je minsten 66% arbeidsongeschikt moeten zijn te mogen starten in bijberoep. Bovendien moet je uitkering minstens gelijk zijn aan het minimumloon van een alleenstaande zelfstandige. Doorgaans zal je ook toelating nodig hebben van je adviserend geneesheer van het ziekenfonds dat je uitkering betaalt. 
  • Op basis van afgeleide sociale rechten: In bepaalde gevallen is het mogelijk dat je je kan beroepen op het sociaal statuur van een derde persoon. Dat is bijvoorbeeld het geval voor studenten onder de 25 jaar en in bepaalde gevallen als echtgenoot/echtgenote of weduwe/weduwnaar. De voorwaarde is wel dat je niet meer dan 6742,06 euro zelfstandig inkomen verdient (bedrag 2014). Wordt dit bedrag overschreden dan word je aanzien als zelfstandige in hoofdberoep en zal je veel meer sociale bijdragen moeten betalen. 

 Administratie

Werken als zelfstandige brengt heel wat papierwerk met zich mee. Het begint al met je vestigen als zelfstandige: daar zijn  wat voorwaarden aan verbonden. Niet iedereen mag zomaar elk beroep als zelfstandige uitoefenen (voor sommige beroepen moet je specifieke beroepsbekwaamheid kunnen aantonen) en bovendien moet je kennis van bedrijfsbeheer kunnen aantonen. Meestal volstaat daarvoor een diploma hoger onderwijs of hoger middelbaar onderwijs.

Daarnaast moet je je inschrijven bij een ondernemingsloket, een sociaal verzekeringsfonds, een ziekenfonds, en moet je een btw-nummer aanvragen.

Daar houdt het natuurlijk niet op. Als zelfstandige sta je zelf ook in voor

  • afspraken en contracten met klanten (bv. de organisator van een concert)
  • kwartaalaangifte van de btw
  • betaling van de sociale zekerheidsbijdrage
  • belastingaangifte (incl. voorafbetalingen om belastingvermeerdering te vermijden)
  • boekhouding (incl. bewaring van je binnenkomende en buitengaande facturen, kasbonnetjes, …)
  • opmaak van een klantenlisting

Per prestatie stuur je je opdrachtgever een factuur. Daarop moet je een aantal zaken verplicht vermelden, anders riskeer je een boete. Het Kunstenloket stelde een modelfactuur op die je kunt gebruiken.

Het is geen verplichting, maar we raden het zeker aan: werk met een goede boekhouder die je bijstaat voor het financiële luik van de administratie. Die kan je op regelmatige basis uitleg geven over de kosten die je al gemaakt hebt, de inkomsten die je genereerde en wat op welk moment een interessante investering kan zijn. Hij zal je ook helpen om de deadlines te respecteren (kwartaalaangifte btw, voorafbetalingen van belastingen, sociale zekerheidsbijdrag, …). Je blijft er natuurlijk wel zelf verantwoordelijk voor dat je boekhouder op tijd de juiste documenten op zijn bureau krijgt. Hoe beter je alles zelf bijhoudt, hoe minder werk je boekhouder zal hebben en hoe minder je die zal moeten betalen. Het ereloon van de boekhouder kan je natuurlijk als beroepskost inbrengen… Je vindt een lijst met boekhouders (die weten hoe het er in de culturele sector aan toe gaat) in onze Adressengids.

Wat met belastingen?

Zelfstandige muzikanten moeten een goed onderscheid maken tussen inkomsten uit artistieke (bv. optredens) en niet-artistieke (bv. workshops) prestaties. Die moeten op een andere manier worden aangegeven, en worden anders belast. Uiteraard kunnen zelfstandigen gemaakte beroepskosten aftrekken van hun inkomsten, om zo een lager belastbaar inkomen te bekomen.

Vergeet niet dat zelfstandigen verplicht zijn om op gezette tijdstippen voorafbetalingen van de belastingen te doen. Als je dat niet doet, zal je meer belastingen moeten betalen. 

Lees zeker grondig alle info over de personenbelasting voor zelfstandigen!

Wat met sociale zekerheid?

Zelfstandigen betalen via hun sociaal verzekeringsfonds bijdragen voor de sociale zekerheid, net als werknemers. Alleen krijgen zelfstandigen daar minder voor in ruil. Zo is er bv. geen werkloosheidsuitkering voor zelfstandigen, en liggen andere uitkeringen een stuk lager dan voor werknemers. Een voordeel is wel dat zelfstandigen hun sociale zekerheidsbijdragen kunnen aftrekken als beroepskost.

Als zelfstandige betaal je per kwartaal een voorschot op je bijdragen, die na +/- 2 jaar verrekend wordt. De basis voor dit voorschot wordt berekend op je inkomsten van drie jaar geleden. Als starter betaal je de eerste drie jaar een forfait. Deze voorschotten worden steeds verrekend met je werkelijke netto-inkomsten van zodra de administratie over de juiste gegevens beschikt. Er gelden andere tarieven voor zelfstandigen in hoofdberoep en bijberoep. 

Lees zeker grondig alle info over de sociale zekerheid om te weten hoe alles in elkaar zit!

Wat met BTW?

Zelfstandigen die btw-plichtig zijn moeten de verdiende btw verplicht doorstorten naar de schatkist. Hiervan mogen ze uiteraard eerst de btw aftrekken die ze zelf hebben betaald op inkomende facturen of andere aankopen. Als je je vestigt als zelfstandige, ga dan langs bij je lokale btw-kantoor.

Lees zeker grondig alle info over de btw om te weten hoe dat precies in zijn werk gaat! 

Heb je vragen of opmerkingen bij deze pagina?
Popadvies op maat
Vind je hier toch niet het antwoord op jouw vraag? Poppunt geeft ook persoonlijk advies.
   popadvies@poppunt.be       Bel 02 504 99 00       Maak een afspraak